HOME HKB
Open Menu

Bussums Historisch Tijdschrift
jaargang 22 nummer 3 (december 2006)
pag. 24-25


Visitekaartjes van de vakbonden

Vakbondsvaandels van de afdeling Bussum

Auteur: Eric de Ruijter

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.

In de eerste helft van de twintigste eeuw droegen de vakbonden geen T-shirts of petjes. Hun visitekaartjes waren de vaandels. Meer over de vaandels binnen de vakbeweging en een zevental voorbeelden uit Bussum.

Vaandels werden populair eind negentiende eeuw. Ze hadden echter al een oude traditie: in de Romeinse legioenen en de middeleeuwse kruistochten. Het gebruik van vaandels was ook niet specifiek voor de vakbonden. Ook kerkelijke verenigingen en leger- en muziekkorpsen paradeerden met hun vaandels. De vaandels waren de visitekaartjes van de vakbonden bij bijzondere gelegenheden, zoals optochten, demonstraties of begrafenissen van voormannen. Ook tijdens de congressen had het vaandel een prominente plaats op het podium. Het stond symbool voor de strijdbaarheid van de bonden.

Het was niet goedkoop om een vaandel aan te schaffen. De eerste tijd na de oprichting kon dat niet betaald worden en volstond men vaak met de huisvlijt van een van de vrouwen van de bestuurders. Deze eenvoudige doeken met borduur- of penseelwerk waren niet weerbestendig en hadden niet veel status. Het instellen van een vaandelcommissie was een volgende stap. Met een extra toeslag op de contributie kon gespaard worden voor een 'echt vaandel'. Als er genoeg geld binnen was stapte men naar een van de grote vaandelateliers, zoals Van Diemen en Van Oven die een min of meer standaardvaandel ontwierpen en vervaardigden.

Zo lokaal als de afdelingen georganiseerd waren, zo algemeen waren hun vaandels. Er was overeenstemming over hoe de vaandels eruit moesten zien en ze kwamen bovendien ook vaak van dezelfde ateliers. Een enkele keer stond er wel een lokaal symbool op, zoals het wapen van Bussum bij de bouwvakarbeidersbond St. Joseph.

Hoe zag een doorsnee vaandel er uit? Het geheel moest eenvoudig van opzet zijn opdat het op afstand goed zichtbaar was. Er waren drie variaties voor de vorm: een hele of halve ruit, een rechthoekig doek of een schildvorm. De naam van de vakbond en afdeling werd uiteraard vermeld, vaak de oprichtingsdatum en een symbolische afbeelding. In de afbeelding kwam de verzuilde samenleving tot uiting. De katholieke bonden beeldden een heilige af, de protestantse vaak de bijbel en de neutrale (socialistische) bonden symbolen als de opkomende zon of ineengeslagen handen. Soms ging dat nog vergezeld van beroepsattributen, zoals de posthoorn op het PTT-vaandel en.de passer van de bouwvakarbeiders. Op de Bussumse vaandels zien we verder de patroonheilige Nicolaas van de cacao-arbeiders en Sint Joseph van de bouwvakarbeiders.

In de meeste gevallen werd velours gebruikt omdat dat goed tegen het weer bestendig was. De gebruikte kleuren waren meestal donker. Het vaandel werd zo mogelijk versierd met goudstiksels, mooie kwasten of een bewerkte stok. Een mooi vaandel betekende immers ook status en kon in de optochten wedijveren met dat van andere bonden.

Vaandeldrager was ook een eervolle functie. Hij droeg het vaandel op een stok als een soort reclameschild over straat. Het was een belangrijk middel voor de vakbeweging om zich te manifesteren. Een beter visitekaartje konden de Bussumse bonden aan het begin van de eeuw niet hebben.

Het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam beheert ongeveer 500 vakbondsvaandels. Hier zijn uit die collectie een zevental vaandels van Bussumse vakbonden te zien. Zie voor meer informatie: http://www.iisg.nl/collections/vaandels/index-nl.php



Foto-onderschrift
Vaandel Roomsch Katholieke Werkliedenvereeniging "Sint Joseph", Afdeeling Bussum, opgericht 1899 Collectie IISG/FNV Bouwbond.

Foto-onderschrift
Vaandel Schildersgezellenvereeniging "Door organisatie verbetering" (Bussum); Afd. Bussum van de Nederlandsche Schilders Gezellen Bond (NSGB), opgericht 1901 Collectie IISG/FNV.

Foto-onderschrift
Vaandel Nederlandsche Roomsch-Katholieke Bouwvakarbeidersbond "Sint Joseph", Afd. Bussum,  opgericht 1917  Atelier: Van Oven (Den Haag) Collectie IISG/FNV Bouwbond.

Foto-onderschrift
Vaandel Bouwvakarbeiders Vereeniging "Door eendracht sterk"; Afd. Bussum van  de Algemene Nederlandse Bouwarbeidersbond (ANBB),  opgericht 1898 Collectie IISG/VHV.

Foto-onderschrift
Vaandel Roomsch Katholieke Bond van Houtbewerkers en aanverwante vakken "Sint Antonius van Padua", Afdeeling Bussum. Collectie IISG/VHV.

Foto-onderschrift
Vaandel Bond van Post-, Telegraaf- en Telefoonpersoneel, Afdeeling Bussum en omstreken, opgericht 1901 Collectie IISG/VHV.

Foto-onderschrift
Vaandel R.K. Bond van Bakkers-, Cacao- en Chocoladebewerkers H. Nicolaas, Afdeling Bussum, opgericht 1901 Collectie IISG/FNV Bondgenoten.

 

Actueel

Vernieuwde rubriek BussumsNieuws

Met ingang van 1 oktober heeft onze vaste wekelijkse rubriek in Bussums-, Naarder- en MuiderNieuws een ander uiterlijk gekregen. Behalve de Historische Kring Bussum zullen, in wat nu ‘UIT DE GESCHIEDENIS VAN GOOISE MEREN’ heet, met grotere regelmaat ook artikelen verschijnen van de Historisch Kring Stad Muiden en Gooi & Vecht Historisch. Alle artikelen die geschreven zijn door medewerkers van de Historische Kring Bussum blijven te allen tijde GRATIS beschikbaar voor iedereen. Mocht u belangstelling hebben voor een specifiek artikel, neem dan graag rechtstreeks contact met ons op: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. U kunt ook altijd HIER artikelen vinden. 

Foto van de maand

Oktober 2020

Deze kleurenfoto  lijkt van recente datum,  toch hebben de kenners binnen de HKB géén idee, waar ze deze villa in Bussum moeten lokaliseren. 
Heeft u wel een idee, een aanknopingspunt,  of weet u zelfs wat de locatie is, geef dat dan graag door aan ons.

 

Over de foto van de maand september kan nog gezegd worden dat de fraaie torentjes de tand des tijds niet doorstaan hebben. 

En over de foto van augustus is een suggestie gemeld dat die fraaie villa aan de Landstraat gestaan kan hebben, ter hoogte van de nrs. 73, 75, 77, 79 ... !? Wij horen graag uw reactie.

We hebben 64 gasten en geen leden online