Home
Open Menu

Contactblad Historische Kring Bussum 16/1 (april of mei 2000) omslag pag. iii

Colofon

(van de redactie)

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel

HISTORISCHE KRING BUSSUM
Huizerweg 54, 1402 AD Bussum

Doelstelling
De Historische Kring Bussum stelt zich ten doel het bestuderen van en belangstelling kweken voor "historie" in het algemeen en "geschiedenis" van Bussum in het bijzonder. De Kring tracht dit te bereiken door het organiseren van lezingen, excursies en tentoonstellingen en het uitgeven van een eigen tijdschrift. Naast deze algemene aktiviteiten bestaat voor de leden de mogelijkheid individueel of samen met andere leden onderzoek te doen ofwel door zich aan te sluiten bij een bestaande werkgroep, of door zelf een werkgroep te starten.

De contributie bedraagt (minimum) voor:
- individuele leden f 30,-
- gezinslidmaatschap f 40,-
buiten Bussum en Naarden worden deze bedragen verhoogd met f 9 verzendkosten.
Het lidmaatschap loopt van 1 januari t/m 31 december.
Opzeggen dient schriftelijk te geschieden vóór 1 december van het lopende jaar.
U kunt zich aanmelden als lid van de Historische Kring Bussum door overmaking van genoemd(e) bedrag(en) op girorekening 4616807 t.n.v. Historische Kring Bussum onder vermelding van "nieuw lid" en uw volledig adres. Nieuwe leden krijgen alle nummers van het Contactblad van het lopende jaar.

Bestuur

Voorzitter (en advertenties): mw. M.H.H. Piebes
Vice-voorzitter
Secretaris: dhr. E. Droogleever Fortuyn
Penningmeester: dhr. Ph. Scherpbier
Lid (en redactie Contactblad): mw. J. Vos-Bogaard
Lid (coördinatrice werkgroepen): mw. C. de Jong

Het informatieldocumentatiecentrum alsmede de ledenadministratie bevinden zich aan de Huizerweg 54 in Bussum. Telefoon 691 12 51 alleen tijdens de openingsuren: op maandagmorgen van 9.00-12.00 uur en op vrijdagmiddag van 14.00-17.00 uur. Tijdens kantooruren WEB: telefoonnr. 693 12 64. De openingstijden van het informatie/documentatiecentrum zijn: elke vrijdag van 14.00 tot 17.00 uur. Coördinator: mw. C. de Jong.

Losse nummers Contactblad zijn à f 7,50 per stuk verkrijgbaar bij het informatie/documentatiecentrum en verder bij boekhandel Los in Bussum.

Advertenties: kwart pagina f 80,= per jaar, halve pag. f 140,= p.j., hele pag. f 240,= p.j. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de voorzitter: mw. M.H.H. Piebes, Huizerweg 54,1402 AD Bussum.

Contactblad Historische Kring Bussum 16/1 (april of mei 2000) pag. 31-32

100 jaar Gooise kinderboeken (1897-1997)

Auteur: Marcus van der Heide

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel

Zie ook het artikel van dezelfde auteur over Hans de la Rive Box in Contactblad Historische Kring Bussum, jaargang 17, nummer 3 (december 2001), pag. 92-96.

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.

Tentoonstelling t/m 14 mei 2000 in het Goois Museum, Kerkbrink te Hilversum. Geopend dagelijks, behalve maandag, van 13.00 tot 17.00 uur.

De tentoonstelling is gewijd aan auteurs die in het Gooi geboren zijn en daar gewoond of gewerkt hebben. Sinds de opening van de Oosterspoor in 1874 werd het Gooi geliefd als woon-forensenplaats. Tachtigers als Van Deyssel, Van Eeden en Gorter vestigden zich er, maar opvallend groot is ook het aantal bekende (en soms minder bekende) auteurs van het kinder- en jeugdboek. Een vijftigtal werd uitverkoren, waarbij regionale 'grootheden' als Jhr. Jan Feith en Hans de la Rive Box extra aandacht krijgen. Vele tientallen moesten achterwege blijven. Het radio/tv-wezen, waaraan een aparte expositie gewijd zou kunnen worden, is bewust buiten beeld gehouden.

In 1897 verscheen het eerste meisjesboek, Loula Almerus, van Truida Kok (1869-1949), Hilversumse van geboorte. Ze werd in haar tijd veel gelezen en in 1955 in het Gulden Boek van de Gemeente Hilversum opgenomen. In hetzelfde jaar 1897 verscheen ook de eersteling van Nynke van Hichtum (1860-1939), Sip-su 'de knappe jongen', een Eskimo-geschiedenis. Zij woonde de laatste dertien jaar van haar leven in Hilversum. In deze tijd ontstonden in samenwerking met Cor Bruijn (1883-1978) een drietal bundels Uit het sagenland. Verder schreef zij hier nog enkele 'Friese' boeken. De (sport)journalist Jhr. Jan Feith (1874-1944) schreef al zijn "gezonde, frisse jongensboeken" in Hilversum, waar hij tot augustus 1921 woonde. Dudok raadpleegde hem voor de realisatie van het Hilversumse sportcomplex. Een van zijn bekendste boeken was De reis om de wereld in veertig dagen (1908, 1926 6e druk). Van het merendeel van de zeventien auteurs uit de negentiende eeuw stamt de productie van vóór de Tweede Wereldoorlog. Uitzonderingen hierop zijn Cor Bruijn en Clinge Doorenbos (1884-1978). Van de Telegraaf-chroniqueur Clinge verschenen na de oorlog de tientallen boekjes met kinderversjes.



Foto-onderschrift:
Jhr. Jan Feith (1932)



Foto-onderschrift:
Hans de la Rive Box (1937)

Uit het begindecennium van de twintigste eeuw is allereerst de Gooise veelschrijver Hans de la Rive Box (1906-1985) te noemen. Hij stond aan de wieg van de bekende 'kwartjesboeken' van uitgeverij Helmond en schreef zelf 14 van de 170 delen voor de jongens: van de meisjesserie schreef hij er vijf onder de naam van zijn vrouw. Nellie Wesseling. Om zijn vele boeken aan uitgevers te slijten bediende hij zich van diverse andere pseudoniemen zoals Wouter Walden en Vera Robinson. A.D. Hildebrand (1907-1977), vanaf 1928 vooral ook bekend als radio-omroeper, was verreweg het productiefst van allen met ongeveer 250 boeken, waaronder uitgebreide reeksen als Bolke de Beer, Dorus Das, de reuzen Belfloor en Bonnevu. en de kabouter Kandat.

An Rutgers van der Loeff (1910-1990) werd na de oorlog de grote baanbreker met het 'geëngageerde' kinderboek. Zij snijdt actuele themata als rassendiscriminatie, vrede, gehandicapt zijn, kinderbescherming in haar jeugdboeken aan. Ook schrijft ze over het kinderboek in De druiven zijn zoet, Zeventien stemmen over het kinderboek (1967). Aan haar werd in 1955 als eerste de nieuw ingestelde onderscheiding van 'Kinderboek van het jaar' [voorloper van de Gouden Griffel] toegekend voor Lawines razen (1954). Na haar komt een stroom van goede kinderboekenschrijvers op gang. Geboren in de jaren twintig zijn dat Henk Barnard, Paul Biegel en Jaap ter Haar. Imme Dros en Rita Törnqvist zijn van de dertiger jaren. Verder zijn er nog Burny Bos (1944) en Hans Hagen (1955).

Illustratoren

Direct verbonden met het kinderboek is de illustratie. Bijna alle bekende illustratoren woonden wel een tijdlang in het Gooi. Tjeerd Bottema, Rie Cramer, Eppo Doeve, Pol Dom. het echtpaar Eelco ten Harmsen van der Beek en Freddie Langeler, Wam Heskes, Jan Lutz, Jan Rinke, Jan Sluijters, om een aantal te noemen, werkten allemaal voor diverse auteurs van deze tentoonstelling. Daarom is op de tentoonstelling ook aandacht besteed aan een aantal van hen.

Onlosmakelijk verbonden aan Jan Feith is Willy Sluiter. Henk Bamard werkt samen met zijn vrouw Reintje Venema, evenals Imme Dros met Harry Geelen. Bekend is de coproductie van moeder en dochter Rita en Marit Törnqvist. En ook Marten Toonder (1912) kunnen we tot de Gooiers rekenen: hij en Phiny Dick woonden van 1954 tot 1965 (vertrek naar Ierland) in Blaricum.


Contactblad Historische Kring Bussum 16/1 (april of mei 2000) pag. 27-30

Gevelstenen in Bussum

Auteur: Netty Langemeijer

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.


Omdat de mensen vroeger over het algemeen niet konden lezen, was men begonnen met uithangborden om te laten weten wat er in de winkel te koop was. Zo had een drogist een gaper: een kop met open mond. Daar zijn er nog veel van overgebleven. Een bakker had een krakeling buiten op een uithangbord, terwijl een schoenlapper een laars op zijn bord had hangen.



Foto-onderschrift:
Gevelsteen in de Koningin Emmaschool, Fortlaan 9, met een jongen en een meisje met een schoolboek in kleding uit het begin van de 20e eeuw. Het bouwjaar 1915 is van het eerste schoolgebouw op die plaats, dat in 1985 is afgebroken.



Foto-onderschrift:
Gevelstenen van Singel 28 en 30. Links de kempende hanen en rechts vredige kippen met een ei tussen hen in.

Veel vroegere schrijvers beklagen zich er over dat er geen inventarisatie is van gevelstenen en dat er zo veel stenen verdwijnen. Ook Bussum zou deze bouwhistorische onderdelen vast moeten leggen. documentair maar liefst ook daadwerkelijk.

Een aantal jaren geleden werd er in Hilversum door de vereniging Albertus Perk een lezing gegeven over de gevelstenen in Amsterdam. Niet dat er veel mooie gevelstenen getoond werden, maar er werd meer gesproken over het behoud en herstel van deze kleine monumentjes. Na de pauze zouden er dia's van de gevelstenen van Hilversum getoond worden. Tot mijn grote verbazing had men slechts drie stuks kunnen vinden!

Wist u dat we in Bussum 90 gevelstenen (figuratieve stenen. geen tekststenen) hebben en 6 tegeltableaus? Dat is toch niet te geloven! Wat een verschil met Hilversum, een plaats die zich toch in dezelfde tijd heeft ontwikkeld.

In de Gooilandschool en de Koning Emmaschool zijn de oude stenen bewaard toen de scholen werden afgebroken en daarna in de nieuwe schoolgebouwen weer teruggeplaatst. Zo gaat Bussum met zijn erfgoed om.

Het materiaal waarvan de stenen zijn gemaakt is in het algemeen natuursteen, hout of terra cotta (gebakken klei). In de Gooilandschool aan de Meentweg bevindt zich een steen van terra cotta, voorstellende twee uiltjes, gestileerd tegenover elkaar zittend. Ongetwijfeld bedoeld als uilen der wijsheid, waarvan de betekenis in verband met het schoolgebouw niemand zal ontgaan.

We hebben in Bussum ook aardige kleine stenen, zoals op Singel 28 en 30, twee gevelstenen die bij de bouw van de huizen in 1901 zijn aangebracht. De planners van het Prins Hendrikkwartier hadden een parkachtig gebied in hun gedachten, zoals blijkt uit de gevelsteen aan Mecklenburglaan 19.



Foto-onderschrift:
Mecklenburglaan 19 "In het park", een gevelsteen die een weids plein met fontein laat zien met bomen op de achtergrond.

Ook aardig wordt het wanneer men de herkomst van een gevelsteen heeft gevonden. zoals op de Albrechtlaan (huisnummer Stationsplein 10). Een beeldhouwer die makelaar Nienaber niet betalen kon, kreeg de opdracht als betaalmiddel een gevelsteen te maken.



Foto-onderschrift:
Het beroep van de makelaar werd afgebeeld door een huis en een boom des levens met 7 wortels, te weten: vader, moeder en 5 kinderen.

 

Contactblad Historische Kring Bussum 16/1 (april of mei 2000) pag. 26

In memoriam Frans van Giessen

Auteur: Coby de Jong

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel


Op donderdag 30 maart 2000 overleed op 88-jarige leeftijd Frans van Giessen. Tot de laatste dag heeft hij zich ingezet voor de Historische Kring Bussum. Jarenlang was hij iedere maandagochtend aanwezig in het gebouw aan de Huizenveg om met zijn collega's van de documentatiegroep te werken. De afdeling krantenknipsels was zijn terrein. Hij werkte zeer nauwgezet, ging rustig en bescheiden zijn gang. Zijn ordners zien er fantastisch uit. Hij was trots op "zijn" kast. Voor de mensen om hem heen had hij veel belangstelling. Hij was vriendelijk, gelijkmatig en positief denkend.

Zijn kennis van Bussum was groot. Wanneer anderen niet wisten waar een foto genomen was, bood Frans dikwijls uitkomst.

Frans, wij zullen je heel erg missen. Wij wensen jouw vrouw, kinderen en kleinkinderen veel sterkte om dit verlies te dragen.

Namens de werkgroep documentatie, Coby de Jong

Contactblad Historische Kring Bussum 16/1 (april of mei 2000) pag. 23-26

De ontstaansgeschiedenis van het Spiegel

Auteur: Gerard Langemeijer

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.

Onlangs vroeg een bestuurslid van de Historische Kring Bussum mij om eens te schrijven hoe het Spiegel is ontstaan. In een optimistische bui heb ik dat toegezegd, maar nu ik er voor sta ontdek ik dat het geen simpele zaak is. Het begin is al moeilijk, want waar lag het Spiegel precies?



Foto-onderschrift:
Een heel klein gedeelte van een kaart van Naardens grondgebied bij de Zwarteweg omstreeks 1725.

Een kaartje uit 1725 toont de Spiegel pal onder de stad Naarden en keurig geschreven zonder de letter 'h'! U zult onmiddellijk zeggen dat hier iets niet klopt, en terecht. Wat we nu het Spiegel noemen, heette hier vroeger de Achterbuurt. Gezien vanuit het dorp rond de Brink was het hier een afgelegen buurt met bos, landbouwgrond, wat heide en weiland dat grotendeels toebehoorde aan de Bussumse Erfgooiers, die het op die schrale grond bepaald niet makkelijk hadden. Op die slechte grond kon men onmogelijk concurrerend werken met andere landbouwgebieden. Enerzijds was men blij toen de Amsterdammers kwamen en zij nog een aardig prijsje voor hun grond maakten, maar anderzijds was het wel hard om als Erfgooier je bezit te moeten verkopen. Die pijnlijke situatie heeft soms tot gevoelens van onbehagen geleid ten opzichte van "die nieuwkomers" en ook werden ze heel lang niet als echte Bussumers geaccepteerd.

Komen we nog even terug op die onschuldige naam 'Achterbuurt'. Een naam die niet bepaald aantrekkelijk was voor Amsterdammers die buiten wilden gaan wonen. Het zou kunnen zijn dat het oog van de eerste pioniers op bijgaand kaartje van Naarden met de aanduiding DE SPIEGEL is gevallen en zij die naam maar gewoon 'leenden'. Het woord 'Spiegel' moet veel Amsterdammers wel bekend in de oren hebben geklonken.

Bij de ontwikkeling van het Spiegel denken wij al gauw aan de eerste trein die in 1874 Bussum binnensukkelde en nemen we gemakkelijk aan, dat toen de "vreemdelingen' voor het eerst binnen kwamen. Met de trein. Ja! Maar met de trekschuit of zelfs lopend al veel eerder. Uiteraard ook met paard en wagen. Bijvoorbeeld de heer Bodeman die in 1821 zijn villa Delta betrok. De dochter van Bodeman trouwde met de heer Veer en bleef met haar man op villa Delta wonen, vandaar de naam Veerstraat. Zonder in details en jaartallen te vervallen, verwijs ik naar villa Nassau, villa Veldheim, Schoonoord en de bebouwing van de Vlietlaan, Eslaan en nog een aantal andere die al eerder bebouwd werden (voetnoot 1).

In 1817 werd Bussum onafhankelijk van Naarden. In 1824 werd door de landmeter Oosterhout de eerste kadastrale meting gedaan en te boek gesteld (voetnoot 2). Er zal nauwelijks iets veranderd zijn tussen 1817 en 1824. Welke plaats in Nederland heeft zoveel basisgegevens meegekregen bij haar geboorte!

Spiegelplannen

Het is van belang te weten welke plannen de grondleggers van het Spiegel voor ogen stonden en wonderlijk genoeg is dat precies bekend. Op 5 april 1877 wendde de heer P.J. Loman zich per brief tot de Raad der Gemeente Bussum met de volgende fraaie zin: "... dat hij in samenwerking met eenige andere Heeren het voornemen heeft opgevat en reeds gedeeltelijk ten uitvoer heeft gebracht om het Spiegel als park aan te leggen en met woonhuizen te bebouwen." Het is een heel lang verhaal waarin vooral gesproken wordt over de slechte staat der wegen. De breedte van de Schapendrift - een zandweg in het Spiegel - bevalt hem ook niet (voetnoot 3).

P.J. Loman sprak volgens hem namens enige heren, maar in feite namens de op 4 maart 1876 opgerichte Naamloze Vennootschap Bouwmaatschappij Nieuw Bussum. Loman, een bankier, was zeer begaan met de slechte leefomstandigheden in het dorp en hij hielp waar dit maar enigszins mogelijk was. Loman overleed in 1888. Als dank voor alles wat hij gedaan had, schonk de gemeente Bussum hem een grafmonument, dat nog steeds op de oude algemene begraafplaats te vinden is, met het opschrift: "Weldoende en eenvoud. Te zijner gedachtenis. Bussumse gemeenteraad." Het Lomanplein en de P.J. Lomanlaan houden hem in herinnering. Ook andere Spiegelbewoners deden veel goeds in het dorp; zo ging mevrouw Biegel met haar dochter bedden verschonen bij zieken. de dochter van Zwaardemaker hielp gratis in de bibliotheek, enkele dames gaven gratis handwerkles.

Andere bouwmaatschappijen waren: "Maatschap Teesing en Biegel" en "Bouwgrondexploitatiemaatschappij Gooiland". Vroeger ging het zo: je kocht ergens grond en vertelde dat later min of meer toevallig aan de gemeente. Pas in 1902 kwamen er landelijke beperkingen wat het bouwen betreft en in 1921 kon men beslist niet meer om de gemeente heen. Wie gaf de straten een naam, of beter gezegd: wie legde de lanen en straten aan? Huisnummers bestonden toen niet in het Spiegel, dan kon je aan het omnummeren blijven. Daarom gaf men villa's een naam en dat werkte lange tijd prima. De schaduwzijde is, dat er over de oude villa's nauwelijks gegevens beschikbaar zijn, zoals de namen van de eerste eigenaars, de architect, het bouwjaar en dergelijke ontbreken in de dossiers. Via het kadaster zijn wel enige gegevens te vinden, maar zeker niet de naam van de architect en het huisnummer. Dat wordt puzzelen.

En toch. zo somber is de situatie ook weer niet. De vader van het Spiegel heb ik nog niet genoemd: de heer Biegel. U kent de Kom van Biegel zeker wel. Eerst woonde deze Biegel in villa Nassau in het dorp. Later liet hij in het Spiegel een stukje heide uitgraven om met dat zand een heuveltje op te werpen (Gooilandseweg 1) voor zijn villa Solitude. Het ging hem er vermoedelijk ook om, om water te hebben bij zijn huis, want zoals in vele dorpjes stelde ook in Bussum de brandweer toen niets voor. De heer Biegel was zeer betrokken bij de bouw van villa's in het Spiegel en hij heeft ontzettend veel geschreven over die beginjaren (voetnoot 4). Bovendien zette hij anderen aan, om in de kranten wervende artikelen te schrijven over het wonen in het Spiegel. Hij kon ook wel eens ontstemd zijn, bijvoorbeeld als kinderen koeien lieten grazen op de prachtige grasvelden die hij in parkjes of langs wegen had laten aanleggen. De parken waarin de villa's kwamen te liggen waren: Mariaheuvel tussen de Heuvellaan en de J.F. Evertslaan, Nassaupark (voetnoot 5), Wandelpark, het latere Biegelpark rondom de Kom van Biegel (voetnoot 6), Aurorapark (voetnoot 7) nu Koningsflat aan de Boslaan, Helenapark tussen Graaf Florislaan en Noordeinde (nu Zwarteweg).



De gemeente heeft geen volledige dossiers, maar gelukkig bewaarde Biegel alle artikelen, zoals over de bouw van de villa's met vermelding van het bouwjaar en de eerste bewoner en hij plakte ze in in een groot boek. Verder wist hij zelf veel over de bouw van villa's en was hij steeds schriftelijk met de gemeente in gesprek. Dat alles is vrij goed bewaard gebleven, onder andere doordat de heer C.D. van Vliet, de zoon van de bouwheer van de villa's aan de Vlietlaan, die gegevens goed geordend heeft. De Historische Kring Bussum heeft deze gegevens in bruikleen in huis.

Noten:

1) Zie bij de Historische Kring het boek van W.C.A. van Vliet.
2) Zie de kaart bij de Historische Kring Bussum.
3) Gemeentearchief Bussum, inkomende stukken.
4) Zie het boek van Biegel bij de Historische Kring.
5) Zie de kaart van 1893 gemaakt t.b.v. de aanleg van de waterleiding door H. Halbertsma.
6) De Gooi en Eemlander, 7e jaargang, nr. 5, ingezonden stuk van Biegel, Verfraaiingen in het Spiegel.
7) Zie kaart 1905 gemaakt door gemeentearchitect J.F. Everts.


Actueel

Jumbo-geschiedenisalbum

Donderdag 20 januari heeft burgemeester Han ter Heegde een bijzonder album in ontvangst genomen. Het is het resultaat van een initiatief van de nieuwe Jumbo-winkel aan het Julianaplein. Een werkgroep van de Historische Kring Bussum heeft dit plakplaatjes-album samengesteld. Klanten kunnen deze plaatjes bij hun boodschappen sparen.Het album bestaat uit 22 korte teksten met in totaal 176 plaatjes en beslaat tweehonderd jaar Bussumse geschiedenis.

Lees meer...

Foto van de maand

Januari 2022

Wij zouden graag weten of iemand dit huis herkent en er ons iets meer over kan vertellen. We denken zelf dat het in het Spiegel staat of heeft gestaan. Waarschijnlijk is het het rond 1900 gebouwd. Opmerkelijk is het houtwerk in de top van het dak, de bovenrand van de serre en het houten balkon.
Kunt u ons helpen, mail dan naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Eindejaarsgeschenk nu ook te koop

Alle leden van de Kring hebben gelijktijdig met het december nummer van het Bussums Historisch Tijdschrift het wandel-fietsboekje "Bussum bakermat van de Nederlandse televisie" in de bus gekregen. Met ingang van 2022 is het nu voor iedereen te koop. De kosten zijn € 7,50 incl porto. Bestellen kan per mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

Lees meer...

Documentatiecentrum nog tot nader bericht gesloten

Helaas blijft ons documentatiecentrum ook in het nieuwe jaar nog gesloten in verband met de coronamaatregelen. Ala u vragen heeft kunt u ons mailen: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Wij hopen u zo spoedig mogelijk weer volledig van dienst te kunnen zijn.

Ons digitaal archief echter kunt u via onze website te allen tijde bezoeken. 

We hebben 46 gasten en geen leden online