Home
Open Menu

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 83-84

Gelezen voor de Historische Kring Bussum:
Ester Blom: De vlam van  het menselijk denken. Nico van Suchtelen (1878-1949)
Auteur: Joke van den Bosch

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

De biografie van Nico van Suchtelen werd door zijn kleindochter, Ester Blom (1948), geschreven.

Uit deze levensbeschrijving komt Van Suchtelen naar voren als een zeer veelzijdig man met een brede belangstelling voor de wereld om hem heen. Het
boek geeft tegelijkertijd een aardig inzicht in het leven en levensgevoel van kunstenaars en geleerden en hun onderlinge relaties in het Nederland van het eind van de 19de en het begin van de 20ste eeuw.

Van Suchtelen heeft er naar gestreefd kennis en literatuur toegankelijk te maken voor een breder publiek. Daarvan getuigen o.a. zijn werk voor "De Maatschappij tot verspreiding van goede en goedkope literatuur" (de latere uitgeverij de Wereldbibliotheek) en zijn vele vertalingen.

Hij consumeerde niet alleen de ideeën en gedachten van anderen maar probeerde daar ook iets mee te doen.

Zo ontstond door een oproep van hem in het Handelsblad n.a.v. de Eerste Wereldoorlog de Europesche Statenbond. En ook aan de emancipatie van vrouwen droeg hij zijn steentje bij: door de Wereldbibliotheek werd het maandblad Leven en Werken, bestemd voor meisjes en vrouwen die willen of moeten werken, uitgegeven. En als de psychoanalyse haar intrede doet is hij in 1919 één van de oprichters van de Studievereniging voor Physical Research.

Kortom een sociaal en internationaal denkend mens die heeft gewoekerd met zijn talenten en die heeft getracht kennis en inzichten toegankelijk te maken voor anderen. Maar hij was meer dan een doorgeefluik en nam niet kritiekloos andermans ideeën over.

Zijn contacten met het dorp Bussum beperken zich tot slechts 3, weliswaar niet onbelangrijke, momenten in zijn leven.

Het eerste contact ontstaat rond 1900. Nog in zijn middelbare schooltijd stuurt hij Frederik van Eeden één van zijn pennevruchten toe. Na zijn examen brengt hij dan zijn eerste bezoek aan het Bussumse Walden.

Nico van Suchtelen was niet wat je noemt een kamergeleerde. Naast zijn belangstelling voor de literatuur, exacte en staatswetenschappen kon hij bijvoorbeeld als student ook opgaan in het werk in de kolonie van Van Eeden.

Zijn verblijf op Walden, eerst als gast en betalend logé, later als niet-betalende kolonist, ervoer hij als een bevrijding uit het burgerlijke Haarlem waar hij zijn middelbare schooltijd grotendeels had door gebracht. Hier ontmoette hij ook de vier vrouwen die zijn leven zouden beïnvloeden: Martha van Eeden (de vrouw van Frederik), Betsy van Hoogstraten (een vriendin van Van Eeden) en haar dochters Mary en Cany. De eerste zorgt in zijn kolonietijd als een moeder voor hem; de tweede zal later zijn schoonmoeder worden; de derde wordt zijn eerste (?) en onbeantwoorde liefde en de vierde wordt zijn (eerste) vrouw. Na Mary's afwijzing (zij verlooft zich met Rudolf Mauve) vindt hij troost bij Carry, de andere dochter van Betsy. Moeder en dochter hadden inmiddels Walden verlaten omdat daar Truida Everts als nieuwe vriendin van Van Eeden, haar intrede had gedaan. Carry laat dan haar eigen huis in Bloemendaal bouwen. Nico trouwt haar in 1902 en trekt bij haar in. Betsy laat een huis vlak naast hen bouwen. En dat blijft zo: voordurend is zijn schoonmoeder in de buurt. Dat kan soms handig zijn, je hebt altijd een oppas in de buurt, maar het kan ook de verhoudingen in een gezin vertroebelen. Esther Blom vermoedt dan ook dat de aanwezigheid van Betsy de relatie tussen Carry en Nico nadelig heeft beïnvloed.

Het tweede contact met Bussum vindt plaats als hij zich in 1912 met zijn gezin en schoonmoeder tijdelijk vestigt in Bussum op de Kon. Sophielaan. In die tijd zou hij kennisgemaakt kunnen hebben met de vrouw die zijn tweede echtgenote zou worden. Tosa van der Werff woonde nl. in die tijd (vanaf haar huwelijk met Op de Coul in 1907) in de Nagtglaslaan met als achterburen het gezin van Carry's broer. Maar Esther Blom vermeldt niets over enig contact uit die tijd.

Het derde contact met Bussum is min of meer clandestien te noemen. Na de geboorte van het vijfde kind in 1918 verslechtert de relatie tussen Carry en Nico. Nico, die altijd al geïnteresseerd was in intellectuele en zelfstandige vrouwen en met hen vriendschappelijke relaties en briefwisselingen onderhield, zoekt zijn heil bij de intelligente en vrolijke Tosa van der Werff. Haar huwelijk met Theo Op de Coul stelt dan al niets meer voor. In 1921, enkele maanden na de geboorte van hun eerste
kind, trouwen Tosa en Nico. Zij gaan dan in Nico's huis in Blaricum wonen. Carry vestigt zich met haar 5 kinderen en moeder weer in Bloemendaal. Waar Van Eden hen volgens Esther Blom min of meer regelmatig bezoekt. Op Walden deed indertijd al het rijmpje de ronde: Aan wie is hij verknochter, aan moeder of aan dochter?

Verder wordt door Esther Blom het dorp Bussum niet meer genoemd. Van Suchtelen heeft nog wel contact met Van Eeden maar dat lijkt zich te beperken tot het min of meer zakelijke.


Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 82

Wie weet wie er op deze foto staan?
(van de redactie)

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Onderstaande illustratie aanklikbaar voor een vergroting.

Wie weet wie er op deze foto staan? Uw reactie bij de redactie.

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 79-82

Bestaan er nog koetshuizen in het Spiegel?
Auteur: Netty Langemeijer

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.

Jazeker, maar de huizen worden niet meer bezet door een koets. Na onderzoek blijken er meer te zijn dan ik dacht. Zelfs voor een afstand één laan verder, vertelde indertijd de heer Moes mij, liet de familie vanaf de Breedelaan naar de Koningslaan de koets inspannen en voorrijden, want de dames met hun lange rokken wilden niet door de modder lopen, bovendien was een rijtuig een teken van stand. Men kon ook een rijtuig huren bij de stalhouderij op de Graaf Wichmanlaan, die nu verdwenen is en vroeger behoorde bij Hotel Nieuw Bussum (afgebroken), dat stond op de plaats waar nu het Oranjepark is. Om er in te komen beginnen we met een half koetshuis....

Graaf Florislaan 26 heeft achter in de tuin nog een half koetshuis met ruif, dat behoorde bij de vroegere villa op de Meerweg, het instituut Nova, nu Meerweg 28-40. De heer Mörzer Bruins heeft indertijd vastgesteld dat de reusachtige paardenkastanjeboom vóór het koetshuis ongeveer 250 jaar oud is. Het grote koetshuis, tevens koetsierswoning, hoorde bij de vroegere villa van Krasnapolsky, Villa Gabrielle, waar nu de school Stimulans ligt. Het is door de eigenaar versierd met geschilderde prachtige krullen.

Koningslaan 8 Uit 1899 stamt het koetshuis aan de kant van de Gudelalaan. Het had een plee voor de bedienden en een droogzolder.

Koningslaan 6 heeft een fraai koetshuis aan de kant van de Gudelalaan en komt al voor op de kaart van 1884. Het heeft mooie dakgolven en gebogen stalraampjes. De villa er tegenover Koningslaan 13 was het evenbeeld maar het koetshuis is daar verdwenen.

Koningslaan 4 Het achterste gedeelte van de villa Helma was vroeger volgens de verhalen het koetshuis dat hoorde bij de villa Gratia op no 2a.

Gudelalaan 1 ligt daar vlakbij en ook hier stalde men zijn rijtuig in het koetshuis naast het huis. Versierende elementen van de villa zien we in het koetshuis terug. Aan onze linkerhand hiertegenover:

Graaf Wichmanlaan 27 Rechts naast de villa Maria Hoeve bevindt zich nog duidelijk herkenbaar het oude koetshuis, nu garage.

Graaf Wichmanlaan 34a is een woonhuis waaraan men nog duidelijk ziet dat het een koetshuis is geweest, getuige het raam van de hooizolder en de geheel in tact gebleven inrijdeuren.

Koningin Emmalaan 11 nu woonhuis, was eigenlijk ook een koetshuis dat hoorde bij de villa op no 18 er tegenover. Vanwege de privacy woonde de koetsier dikwijls op enige afstand. Het is onherkenbaar verbouwd.

Meerweg 17 heeft twee markante koetshuizen met mascarons (leeuwenkoppen). In 1898 stichtte de Bouwmaatschappij Nieuw Bussum een atelier, koetshuis met woning. Eigenaar was J.C. Loman.



Foto-onderschrift:
Meerweg 17, huis met koppen

Jammer dat er in Bussum nog geen enkel koetshuis op de monumentenlijst is geplaatst!!

In het atelier schilderde Thomas Cool in 1898 toen hij woonde op Klein Delta, gelegen aan de Graaf Wichmanlaan. Waarschijnlijk heeft het linkse koetshuis behoord bij de villa Berensberg op de Nieuwe 's Gravelandseweg (nu afgebroken) want er staat een beertje op, het is kunstig versierd met krullend stucwerk.

Dit linkse koetshuis is lange tijd toonzaal geweest voor herenhoeden en nu woning met atelier. In het rechtse koetshuis werden de paarden Wanda en Eva gestald, de kabouters (jonge meisjes padvinderij) hadden hier enige tijd hun onderkomen. Het is nu steeds aan verschillende firma's verhuurd.

Lindelaan 12 heeft achter het huis een verrassend koetshuis met daarin een duidelijke plaats tussen twee stenen muren waar het paard stond. De eigenaar vertelde me dat hij geen paard bezat maar dat de schimmel van sinterklaas er nog gelogeerd had. Het huisje is niet veel veranderd, de koetsier sliep op de vliering, "vide" zouden wij tegenwoordig zeggen.

Lindelaan 11 Het koetshuis van deze villa staat achter in deze tuin en is pas gerestaureerd. Het was koetsierswoning met een royale paardenstal. Het grappige in deze tuin zijn twee kleine wachthuisjes, waar volgens de overlevering de koetsiers konden wachten, later gebruikt als onderkomen voor de honden.

H.J. Schimmellaan 2 was vroeger een koetshuis met oranjerie, waar de potplanten in de winter bewaard werden. Gebouwd in 1901 en nu woonhuis, terwijl de grote ramen met ronde bogen de lijnen aangeven waar de inrijdeuren waren. Het hoorde bij de concert-villa Jorulo op de Nieuwe 's Gravelandseweg 21.

Meentweg 45 is een koetshuis met versierende muurankers, dat steeds weer voor andere doeleinden gebruikt is. Het behoorde vroeger bij de villa Acacia - nu 2 woonhuizen op de Nieuwe 's Gravelandseweg 29/31- die reeds voorkomt op de kaart van 1884. Het koetshuis wordt bij de stichting "stal" genoemd.

Koedijklaan 14 is nu een woonhuis, vroeger een koetsierswoning met koetshuis en hoorde toen bij een villa op de Koningslaan die nu afgebroken is, daar zijn nu de villa's op no 51a en 53. De saillante punten van een koetshuis zijn nog bewaard gebleven tot 1945: hooizolder en grote deuren. Op het dak een versierende makelaar en een luchtkoker om het broeien van het hooi tegen te gaan. Een houten dwarsbalk ondersteunt de dakrand.

Bredelaan 6 was het koetshuis dat behoorde bij de villa Funiheim op de Koningslaan (nu afgebroken). Architect Bert Oostra heeft samen met Hans Wolsman dit koetshuis schitterend verbouwd tot een woning met behoud van karakteristieke elementen zoals de vorm van de inrijdeuren, de deur van de hooizolder met daarvoor een katrol.



Foto-onderschrift:
Bredelaan 6

Nieuwe 's Gravelandseweg 78a Daar staat het koetshuis met de fraaie naam Dravershof dat behoorde bij de houten villa De Zanderij. Het is nu een eigen woonhuis.



Foto-onderschrift:
Nieuwe. 's Gravelandseiveg 78

Herenstraat 109 Hoek Eikenlaan De bewoners wisten het niet, maar ze zijn in het bezit van een koetshuis uit 1896 zoals we van vroegere bewoonsters hoorden.

Nieuwe Hilversumseweg 40 Dit heeft een koetshuis uit 1906, dat staat links aan de kant van de Gooibergstraat. Binnen bevindt zich nog een likbak (drinkbak) voor het paard en een open riool met oude keitjes wijst op de afvoer van de paardenbehoeften. De deurklink heeft kleine handjes. Via een klapluik werd het hooi van de zolder naar de stal getransporteerd.

Willemslaan 6 Reeds in 1896 werd hier een behoorlijk koetshuis gebouwd, nu kantoor. Het grote ronde raam aan de achterzijde is nog origineel.

Koningin Sophielaan 1b is blijven staan toen een villa op no l, het zogenaamde afrikaanse huis in 1960 gesloopt is. Het staat nu naast een nieuwer huis en geeft nog helemaal de indruk van een koetshuis. Als iemand nog een koetshuis weet in het Spiegel zou ik dat graag horen.

Is er iemand bij de historische kring die de koetshuizen aan de andere kant van het dorp kan beschrijven?

Tot slot over koetsen gesproken: een dezer dagen kwam ik het gezegde tegen "uit de koets vallen". Weet u wat dat betekent? Alle illusies verliezen of ontnuchterd worden!

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 75-76

De haven van Bussum
Auteur: Arie Gouka

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.



Foto-onderschruft:
Plan Landstraat noord 2000

De plannen die de gemeente Bussum momenteel ontwikkelt voor het terrein rond het gemeentehuis, het gebied Landstraat Noord, heeft bij menigeen het idee doen post vatten dat de haven weer terug komt in Bussum. Deze haven heeft een interessante geschiedenis waar ik, in vogelvlucht, iets over wil vertellen.

De eerste haven van Bussum dateert van omstreeks 1796 en was niet veel anders dan een rondlopende zanderijsloot. In het midden daarvan lag de Veerkamp ofwel het weiland van Simon Hendrik Veer. De afbeelding uit 1884 [ontbreekt bij het artikel] geeft deze situatie weer. Deze afbeelding is een detail van de kaart die toen is gemaakt door de Vereniging ter verfraaiing. Simon Hendrik Veer bewoonde de villa Delta die ook op deze kaart staat. De zandwinning was vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw een belangrijke inkomstenbron voor vele Bussumers en diende om de hoge gronden rond Naarden af te graven, zodat deze in geval van vijandelijkheden onder water gezet konden worden. In 1899 werd het stuk van de zanderijsloot vanaf de huidige Raadhuisstraat gedempt en werd het resterende weiland tot aan de Brediusweg uitgegraven. Aldus ontstond er een 'echte' haven tussen Landstraat, Brinklaan en huidige Raadhuisstraat en een grote kale vlakte vanaf de Raadhuisstraat tot aan de Havenstraat.

De afbeelding onder het artikel toont deze situatie op een foto uit 1924. Het graven van de haven en de aankoop van het weiland betekende een forse financiële aderlating voor de tamelijk arme gemeente terwijl er slechts geringe inkomsten tegenover stonden. Met de kale vlakte wilde het ook niet echt lukken. Uiteindelijk werd besloten om bij de Havenstraat maar een plantsoen aan te leggen en daaromheen kavels grond te verkopen voor woningbouw. Aldus ontstond het Wilhelminaplantsoen. Op het stuk dat leeg bleef bouwde men in 1921 een MULO-school.

In 1939 was de situatie al weer zo gewijzigd dat besloten werd de haven te dempen. Aldus ontstond er veertig jaar later wederom een kale vlakte en weer wilde het met de invulling niet echt lukken. Uiteindelijk bouwde men er in 1961 de werkvleugel van het huidige gemeentehuis, tien jaar later gevolgd door de huidige bestuursvleugel. De MULO school werd gesloopt in 1984 en daar staat nu een deel van Palladio. De toename van het aantal auto's betekende de opheffing van het Wilhelminaplantsoen zodat hier en op het braakliggende stuk gedempte haven de auto geparkeerd kon worden. De combinatie van het parkeerterrein Brediusdam en de Landstraat bebouwing tussen Oud Bussummerweg en Brediusweg kan nauwelijks als passend bij het Bussumse dorpse tuindorpkarakter worden beschouwd. Daarom besloot B&W om een onderzoek te starten naar de mogelijkheden tot herinvulling van dit gebied en wel in twee varianten: met en zonder gemeentehuis. In beide varianten komt het element water weer terug, zoals tweede afbeelding laat zien. Deze afbeelding maakt meteen duidelijk dat noch de haven van 1850, noch de haven van 1900 terug komt. Indien er al behoefte bestaat aan een historische vergelijking dan kan op zijn best beweerd worden dat er weer een deel van de oorspronkelijke zanderijsloot terugkomt, aangevuld met een zwaaikom zoals te vinden is in het Mouwtje. Wat er daarnaast hopelijk wordt gerealiseerd is een stedenbouwkundige invulling die beter past bij Bussum en dus langer bestand is tegen de tijdgeest.



Foto-onderschrift:
Tweede afb. De Koepelkerk met de haven op de achtergrond, 1924

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 74

Verhalen van Koos Ruijzendaal
(van de redactie)

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Ons lid de heer Koos Ruijzendaal heeft in het verleden diverse leuke verhalen in ons Contactblad geschreven. Deze verhalen staan sinds kort op internet, dus wilt u de verhalen nog eens nalezen of bent u geïnteresseerd in het geslacht Ruijzendaal, surf dan naar:
http://members.chello.nl/j.ruijzendaal/verdeler.htm


Actueel

Jumbo-geschiedenisalbum

Donderdag 20 januari heeft burgemeester Han ter Heegde een bijzonder album in ontvangst genomen. Het is het resultaat van een initiatief van de nieuwe Jumbo-winkel aan het Julianaplein. Een werkgroep van de Historische Kring Bussum heeft dit plakplaatjes-album samengesteld. Klanten kunnen deze plaatjes bij hun boodschappen sparen.Het album bestaat uit 22 korte teksten met in totaal 176 plaatjes en beslaat tweehonderd jaar Bussumse geschiedenis.

Lees meer...

Foto van de maand

Januari 2022

Wij zouden graag weten of iemand dit huis herkent en er ons iets meer over kan vertellen. We denken zelf dat het in het Spiegel staat of heeft gestaan. Waarschijnlijk is het het rond 1900 gebouwd. Opmerkelijk is het houtwerk in de top van het dak, de bovenrand van de serre en het houten balkon.
Kunt u ons helpen, mail dan naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Eindejaarsgeschenk nu ook te koop

Alle leden van de Kring hebben gelijktijdig met het december nummer van het Bussums Historisch Tijdschrift het wandel-fietsboekje "Bussum bakermat van de Nederlandse televisie" in de bus gekregen. Met ingang van 2022 is het nu voor iedereen te koop. De kosten zijn € 7,50 incl porto. Bestellen kan per mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

Lees meer...

Documentatiecentrum nog tot nader bericht gesloten

Helaas blijft ons documentatiecentrum ook in het nieuwe jaar nog gesloten in verband met de coronamaatregelen. Ala u vragen heeft kunt u ons mailen: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. Wij hopen u zo spoedig mogelijk weer volledig van dienst te kunnen zijn.

Ons digitaal archief echter kunt u via onze website te allen tijde bezoeken. 

We hebben 141 gasten en geen leden online