Home
Open Menu
Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 35, nummer 3 (december 2019), pag 17-20

Houdt Plank! Kegelen in Bussum

Nol Verhagen

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel
De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting 

Kegelen is een oud spel dat aan het eind van de 19de eeuw in Nederland grote populariteit verwierf. In 1909 werd de Nederlandse Kegelbond opgericht, een koepelorganisatie van lokale en
regionale bonden. In 1924 waren er al meer dan 500 clubs.

        
 
De Bussumsche Kegelclub in 1900

‘9 hout’

Een kegelbaan is van origine een houten plank met een breedte van circa 30 cm met een lengte van circa 20 m, heel anders dus dan een bowlingbaan. Het helpt wel dat de kegelplank een beetje  hol is (de bowlingbaan is daarentegen juist een beetje bol). Aan het eind van de plank staan negen houten kegels. Als je die allemaal omgooit, is de score ‘9 hout’.

Al voor de eeuwwisseling had herberg De Rozenboom een overdekte kegelbaan, op initiatief van de Sociëteit Onder Ons, die in De Rozenboom resideerde. Ook bij hotel Nieuw Bussum en later bij  Concordia waren kegelbanen. Kegelen deed je (en doe je nog steeds) in een club. Zo’n club had een beperkt aantal leden, maximaal zo’n 20 man, om ervoor te zorgen dat iedereen op een speelavond voldoende aan zijn trekken kwam. Vrouwen kwamen er aanvankelijk niet aan te pas. Ook in Bussum waren er in de eerste helft van de vorige eeuw verschillende kegelclubs. Een daarvan was Burgerlust, opgericht in 1912. Andere hadden toepasselijker namen, als Houdt Plank, De Nieuwe Plank, De Gooi-Gooiers of, nog treffender, Erfgooiers.

 

       
Blz. 18:Reglement van Kegelclub Burgerlust, 1912
 

De Gooise- en Eemlandse Kegelbond

Het kon ook prozaïscher: de Bussumsche Kegelclub bestond al in 1900 en telde een 12-tal besnorde en soms ook bebaarde heren, allen voorzien van vest en horlogeketting (zie foto op blz. 17, met onder anderen projectontwikkelaar J.H. Biegel). Het lijkt erop dat kegelen toch vooral een tijdverdrijf van de hogere standen was. De kosten van het lidmaatschap (bij kegelclub Burgerlust f 1,50 per maand) zullen voor gewone mensen, die maar een paar tientjes per week (of minder) verdienden, bezwaarlijk zijn geweest. Evenals de speeltijd: ’s avonds van 8 tot 12 uur – een werkman lag dan  allang in bed. Niettemin was in onze welgestelde regio het aantal clubs zo groot dat ze een eigen bond, de Gooise- en Eemlandse Kegelbond konden vormen. Er vonden met grote regelmaat onderlinge wedstrijden en toernooien plaats, waarvan de uitslagen in de lokale pers werden afgedrukt.

 

       
 
Burgerlust in 1930

Esperanto?

Burgerlust vierde in 1937 haar 25-jarig bestaan. Bij die gelegenheid vertelde een van de kegelaars van het eerste uur, de heer Konijn, in de Bussumsche Courant iets over het ontstaan van de club. Het blijkt dat pastoor Meulemans in overleg met enkele middenstanders een Esperanto-club voor jongeren wilde oprichten. Daar was blijkbaar weinig belangstelling voor. Het einde van het liedje was dat de heren, op voorstel van de herbergier van De Rozenboom Jaap Majoor, een kegelclub voor zichzelf in het leven riepen.De huur bedroeg f 2,- per avond. Tot teleurstelling van de leden  waren de consumpties en de sigaren daar niet bij inbegrepen. Overigens blijkt uit dat artikel dat in 1937 alleen al in De  Rozenboom 5 clubs de baan gebruikten!

        
De kegelbaan in de Herensociëteit De Unie, Hilversum
(foto Gerrit Meutstege)
 

De Harmonie

Een kegelbaan bestond uit 3 tot 6 lange planken met toebehoren, wat dus best veel plaats in beslag nam. Toch waren er alleen al in Bussum diverse banen, bijvoorbeeld in café-restaurant De Harmonie aan de Brinklaan, tegenover de St. Vituskerk (nu Indonesisch restaurant Soerabaja), in De Rozenboom (nu Bel-Ami), en in Concordia (nu een kinderdagverblijf).
De banen konden vaak worden afgedekt, waardoor de ruimte ook voor andere activiteiten kon worden gebruikt. In De Harmonie werd bijvoorbeeld ook vaak toneel gespeeld (met bal na) en er waren optredens van Harmonie Crescendo. Hetzelfde gold voor de andere locaties. Toch nam het aantal banen gestaag af, zodat er in 1966 nog maar één over was, die in De Harmonie. Daar was het dan ook ‘tjokvol’,als we De Gooi- en Eembode mogen geloven.In Eemnes werd op dat moment aan een nieuwe baan gewerkt.

Desondanks vind ik nu geen kegelclubs meer in het Gooi. Het lijkt erop dat kegelen de strijd met bowlen definitief heeft verloren (met uitzondering van het oosten des lands).De enige baan die ik momenteel in onze omgeving kon vinden is die van Herensociëteit De Unie aan de ’s-Gravelandseweg in Hilversum – een gezelschap waar je alleen op voordracht en na ballotage lid van kunt worden. Maar waar dus nog wel wordt gekegeld… op een kegelbaan die dateert van 1908!

 

 

 

 

Actueel

Herdenkingssteen Toonkunst weer te zien.

Onze vereniging heeft allerlei bijzondere voorwerpen in bezit, ook heel zware gevallen zoals (gevel)stenen. Een mooie bestemming voor zulke geschenken is moeilijk te vinden, maar af en toe is het raak. De herdenkingssteen '75 jaar Toonkunst Bussum' heeft eindelijk een goede plek gekregen in het gerenoveerde Bensdorp-complex, vlakbij het restant van de oude fabrieksschoorsteen aan de Nieuwe Spiegelstraat. De steen heeft ooit gehangen in de oude muziekschool aan de 's Gravelandseweg.

Lees meer...

Actueel

Herdenking Burgermoord Naarden

Op 1 december 1572 werd Naarden ingenomen door het regeringsleger onder leiding van de Spaanse kapitein Julian Romero. Op donderdagavond 1 december 2022 – precies 450 jaar later – worden de gebeurtenissen herdacht in de Grote Kerk van Naarden. Drie bekende historici laten hun licht schijnen over de gebeurtenissen op 1 december 1572.  Lees hier meer over de herdenking: Herdenking Naardense burgermoord | 1572 Geboorte van Nederland.Je kunt je hier aanmelden: Evenementenkalender - Geboorte van Nederland 1572 (gooisemeren.nl).

Foto van de maand

December 2022

Op deze plek aan de Nwe ’s-Gravelandseweg 38 stond de villa Nieuwburg. Hierin werd op 24 april 1920 de lyceumafdeling gevestigd van de Luitgardeschool, een kostschool voor meisjes. In 1923 werden ook jongens toegelaten en ging de school het (Christelijk) Lyceum heetten. In 1925 en 1934 werd de villa uitgebreid met flinke aanbouwen. In 1955 werd de villa gesloopt, het hoofdgebouw gedeeltelijk vernieuwd en aanmerkelijk vergroot. De naam werd nu gewijzigd in Willem de Zwijger College. Het gebouw staat nu op de nominatie om gesloopt te worden en de school zal als Montessori Lyceum worden gevestigd in een nog te bouwen  schoolgebouw aan de Franse Kampweg.

HKB Nieuws

Jumbo-album nu online

Het Jumbo-geschiedenisalbum dat in januari dit jaar werd gepresenteerd staat met toestemming van de supermarkt nu op onze website. Het album beslaat tweehonderd jaar Bussumse geschiedenis geïllustreerd met 176 plaatjes. Met het oog op de grote belangstelling is een keer een ruilbeurs van plakplaatjes geweest in het Bussumse Jumbo-filiaal, en er was onlangs nog tijdens de Open Dag van onze vereniging gelegenheid om missende plaatjes te zoeken. Voor wie het album uiteindelijk toch niet vol heeft weten te plakken is dit goed nieuws. Het staat nu online en kan worden gedownload en desgewenst geprint. Ja heus, alle plaatjes staan er in ! Het boekwerkje is samengesteld door medewerkers van de Historische Kring Bussum. Zij stellen het bijzonder op prijs dat hun werk nu digitaal kan worden gepresenteerd. Klik HIER om het album te bekijken.

We hebben 136 gasten en geen leden online