Home
Open Menu
Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 2 (september 2021), pag 26-32

Brabanders, handelaren, kost schoolmeisjes en kamermuziek:
de bewoningsgeschiedenis van Nieuwe ’s-Gravelandseweg 21

Eric Bor

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel
De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

     
 
Johanna Tindal Hallungius,
geportretteerd door Jan Veth

Het rijksmonument Nieuwe ’s-Gravelandseweg 21 in Bussum heette in 1901 villa JoRuLo, een samenstelling van de eerste twee letters van de namen Johanna, Rudolphina en Louis: de eerste bewoners van de villa. Louis Tindal Hallungius liet de villa bouwen die nu algemeen bekend is als de Tindalvilla. Over de geschiedenis van deze villa en haar bewoners volgt hieronder meer.

     
De villa vlak na voltooiing (Gemeentearchief Bussum)
 

Louis Tindal Hallungius uit Steenbergen (Noord-Brabant) liet in 1900 een huis bouwen in het Bussumse Spiegel, dat hij in 1901 met zijn vrouw Rudolphine en zijn dochter Johanna betrok. Louis was de zoon van Jan Simon Hallungius en Johanna Cornelia Tindal. Het huwelijk van zijn ouders eindigde in een scheiding en zijn opa van moederskant liet driekwart van zijn aanzienlijke vermogen na aan Louis als zoon uit het eerste huwelijk. Louis liet daarna de achternaam van zijn moeder toevoegen aan zijn eigen achternaam, wat in 1881 per Koninklijk Besluit werd toegestaan. Louis leende het geld dat hij had geërfd uit tegen 5 tot 7%, hetgeen hem ruim voldoende inkomen opleverde om een villa te laten bouwen in Bussum, in de buurt van de familieleden van zijn moeder.

     
 
Tekening van de Tindalvilla door Willem Zijlstra (juli 2021)

De villa werd door de Bussumse architect Gerrit Jan Vos ontworpen in de destijds zeer populaire Art Nouveau-stijl en werd heel degelijk uitgevoerd met (voor die tijd nog bijzonder!) spouwmuren waarin Engelse ventilatieroosters waren aangebracht. De villa had verder zowel binnen als buiten talrijke versieringen in het houtwerk, in de hal marmeren lambriseringen, stevige parketvloeren en gebrandschilderde bovenlichten. Op het dak kwamen twee ‘follies’ (gekkigheden) die in die tijd in zwang waren: een grote en een kleine toren.

    
De villa omstreeks 1918 (HKB)   
 

Het personeel bestond uit een huishoudster, twee dienstbodes en een koetsier. Deze laatste woonde in het op enige afstand achter het huis gebouwde koetshuis, waarin twee paarden en twee koetsen waren ondergebracht. Vermoedelijk verzorgde hij ook de orangerie, de tuin en de elf (!) haarden in de villa.

In 1913 besloten Louis en Rudolphina terug te gaan naar Brabant. Zij kochten een herenhuis in het centrum van Breda, dat zij in augustus 1913 betrokken. De villa in Bussum werd verkocht.

 

Holt

De koper was Theodoor Holt uit Den Haag. Hij was getrouwd met Antoinette Tombrock, wier zussen Cisca en Helena respectievelijk getrouwd waren met Willem Vroom en Anton Dreesmann, die al langer in Bussum woonden. Vroom en Dreesmann hadden in heel Nederland manufacturenwinkels, die als zelfstandige NV’s door familieleden werden geëxploiteerd. Hun zwager Theodoor Holt was de directeur van de NV Vroom en Dreesmann in Den Haag. Ongetwijfeld lag de wens van Holts vrouw Antoinette om dicht bij haar zussen te wonen ten grondslag aan hun vestiging in Bussum.

Toen Antoinette in juli 1918 na een lang ziekbed overleed, kocht haar man binnen drie maanden een villa bij Sint-Anna bij Nijmegen waar hij al snel ging wonen.

 

      
 
Johan Hendrik David Koppe
(Biografisch Portaal van Nederland)

Koppe

Het duurde even voordat de villa in Bussum werd verkocht. Mejuffrouw A.J.C van Schaik bewoonde in die periode tijdelijk de villa. In 1920 trok Johan Koppe er als nieuwe eigenaar met zijn gezin in.

      
Het scheepjesraam (foto: Eric Bor)
 

Koppe behoorde tot een familie van Amsterdamse expediteurs. Zijn zoon Jan Gijsbert had in 1910 de eerste steen gelegd voor het gebouw voor scheepsagentuur van de familie aan de De Ruijterkade nr. 76-77 in Amsterdam (inmiddels afgebroken). Een gedenksteen aan deze eerstesteenlegging is ingemetseld in de gang van de Tindalvilla.

Het is heel goed mogelijk dat ook de gekleurde glas-in-­loodramen met voorstellingen van schepen in de bovenlichten van een kamer aan de voorzijde van de villa in opdracht van Koppe zijn aangebracht.

In 1923 trouwde Koppes zoon Jan Gijsbert in Bussum met de dochter van een andere Amsterdamse expediteur, Johan Glasius, en in 1926 trouwde Koppes dochter met de zoon van diezelfde Glasius. Na het huwelijk van hun dochter verkochten Koppe en zijn vrouw de Bussumse villa. Ze gingen terug naar Amsterdam.

     
 
Het echtpaar Keg in 1930
(Gemeentearchief Zaanstad)

 

Keg

De nieuwe eigenaar, die in 1926 de villa betrok, was Cornelis Keg. Hij kwam uit Zaandam en was daar al tientallen jaren de directeur-eigenaar van de firma C. Keg. Zijn grootvader was in 1832 een koloniale handel gestart, die later was uitgebreid met een groothandel. De firma handelde onder meer in petroleum, exporteerde peulvruchten naar Nederlands Oost-Indië en bezat een filiaal in Amsterdam. Omstreeks 1900 was het bedrijf bekend om de verpakte levensmiddelen onder eigen naam. Na de Eerste Wereldoorlog werd de groothandel uitge­breid met een eigen koffiebranderij, verpakkingsafdelingen voor koffie en thee, en een detailhandel, gevestigd in Het Wapen van Friesland op de Dam in Zaandam.

Keg was de derde Keg met de voornaam Cornelis die het bedrijf leidde. Voordat hij de villa betrok, liet hij in het hele huis centrale verwarming aanleggen. Hij woonde in Bussum tot 1934. Hij droeg in dat jaar de leiding van het bedrijf over aan zijn zoon Cornelis, verkocht de villa en vertrok naar Duitsland.

 

Luitgardeschool

De villa werd in 1934 aangekocht door de Luitgardeschool. Deze in 1917 opgerichte school was een particuliere christelijke driejarige hbs en kostschool voor meisjes. De school bood na de driejarige hbs een programma aan van extra Frans, Duits en Engels, en daarnaast handvaardigheid en huishoudelijke vakken als koken en strijken. De villa op ’s-Gravelandseweg 11, waarin de school vanaf 1917 was gevestigd, bood te weinig ruimte voor het groeiende aantal leerlingen, waardoor verhuizing noodzakelijk was.

     
Leerlingen en personeel van de Luitgardeschool op 8 november 1934
 

De kamers van de van Keg gekochte villa werden gebruikt als leslokalen en directiekamer. De torens gingen eraf en er kwam op de eerste etage een stolpraam bij. Het dichte gedeelte van de grote toren werd herplaatst op het balkon en twee grote ramen uit dat gedeelte werden een windscherm. Van het koetshuis werd een klaslokaal ge­maakt voor kooklessen. Ook de moestuin en de orangerie waren in gebruik voor lesdoeleinden. De villa kreeg een botanische naam: huize Datura (naam van een geslacht van planten uit de nachtschadefamilie).

Op de foto van de school in november 1934 valt op dat de bogen boven de ramen (rollagen) toen wit waren geschilderd. Op het dak van de kamer rechtsboven zitten nog cirkelvormige ornamenten op de zinkrand, die later verdwenen zijn. Ook de sierkoppen (balkeinden) en de pergola op het grote balkon zijn later verdwenen. Verder valt een slordige plantengroei tot in de dakgoot op, die door vervuiling met bladeren en verstopping van de staande pijpen hier en daar wat schade had veroorzaakt.

Bekende oud-leerlingen van de Luitgardeschool zijn de schrijfster Fritzi Harmsen van Beek en de beeldend kunstenares Marthe Röling. In de jaren dertig gaf Rien Marsman-Barendrecht, de vrouw van de dichter Hendrik Marsman, er Nederlands. In 1962 moest de school zijn deuren sluiten, omdat er nauwelijks meer meisjes voor deze particuliere school werden aangemeld. De laatste directrice van de school, mevrouw J.J.van Eijbergen, behield de villa. Zij verhuurde de benedenverdieping als kantoor, behield zelf de eerste etage en verhuurde op de verdieping daarboven enkele kamers aan jonge vrouwen. In december 1984 overleed mevrouw Van Eijbergen. De villa werd vervolgens door haar erven te koop gezet.

 

     
 
Hans Roelofsen en Reina Boelens (foto: Hans Roelofsen)

Drie kopers

De aangrenzende villa Berensberg stond ook al enige tijd te koop. Een mysterieuze brand op de zolder van deze villa maakte naar de mening van de gemeente sloop onafwendbaar. Na de dood van mevrouw Van Eijbergen vatten projectontwikkelaars het plan op om beide villa’s te slopen en te vervangen door een groot appartementengebouw, zoals ook elders in het Spiegel al betreurenswaardig vaak gebeurd was. De gemeente zag hierin een mogelijkheid om veel meer Bussumse woningzoekenden aan een woning te helpen. In de villa zat echter nog een kantoor en mevrouw Meijer-Taranovski, een vriendin van de overleden mevrouw Van Eijbergen, die namens de erven de villa bewaakte, kweet zich zo goed van haar taak dat zij al spoedig de ‘waakhond’ werd genoemd.

In augustus 1986 werd de villa verkocht aan drie gezinnen tegelijk. De eerste winnaar van de Nederlandse Muziekprijs, solo-bassist van het Nederlands Philharmonisch Orkest Hans Roelofsen, die een grote salon wilde om kamerconcerten te kunnen geven, kocht met zijn vrouw Reina Boelens (sopraan) de benedenverdieping. Doordat er een splitsingsvergunning was aangevraagd konden Reina’s collega Gerrie de Vries (mezzo-sopraan) en haar man, de componist Klaas de Vries, de eerste verdieping kopen. De zolder werd verdeeld tussen de nieuwe bewoners van de villa. Tandtechnieker Jan Koopman kocht het koetshuis, samen met een afgesplitst deel van het terrein.

     
Het koetshuis na de verbouwing door J. Koopman
(H.J. Schimmellaan 2
 

 

Restauratie

Jan Koopman bleek van alle markten thuis. Hij maakte van het koetshuis een woonhuis en verrichtte in de loop van dertig jaar het meeste restauratiewerk aan de villa. Met een woningverbeterings subsidie werden de goten en de daken van de villa en het koetshuis gereviseerd. De rode rollagen boven de ramen werden onder de witte verf vandaan gehaald, het stucwerk van de muren hersteld en geschilderd, de luiken hersteld, verdwenen pilaren op het grote balkon en bij het toegangshek werden aan de hand van oude foto’s gereconstrueerd en vertrek na vertrek werd zorgvuldig gerestaureerd, van boven naar onder. De oude plafonds werden hersteld, de parketvloeren geschuurd en de prachtige details van het interieur weer zichtbaar gemaakt.

     
 
13 april 2021: de toren wordt geplaatst
(foto: Eric Bor)

 In 1987 werd de Tindalstichting opge­richt, die het mogelijk maakte om met podiumsubsidie kamermuziekavonden en openluchtconcerten te gaan organiseren. De eerste manifestatie vond plaats in de tuin achter de villa met een uitvoering van de opera Die Zauberflöte: een voorstelling die in die tijd door het land trok en waarin Reina Boelens een van de hoofdrollen vertolkte. Sindsdien traden talrijke vermaarde musici op tijdens de kamermuziekavonden in de suite op de begane grond van de villa.

In 2004 verkocht de familie De Vries wegens vertrek naar Antwerpen de bovenverdieping. Deze werd overgenomen door Herman Felderhof en Merti Tummers. Voordat zij de woning betrokken, werd er voor hen een eigen opgang gecreëerd en werden er betonvloeren tussen de verdiepingen aan­gebracht, die zorgden voor een veel betere geluidsisolatie. Met een tussenmuur werden de woningen en zolders van elkaar gescheiden. Herman en Merti scheidden echter al vrij spoedig en sindsdien bewoonde Merti de bovenverdieping alleen. Zij zette de bovenverdieping in 2017 te koop om in Naarden kleiner te gaan wonen. Toen een Bussumse projectontwikkelaar zijn oog op de boven­verdieping liet vallen, maakten Hans Roelofsen en Reina Boelens gebruik van hun recht op eerste koop en kochten de bovenwoning. Ze brachten daarna stilistische en technische verbeteringen aan op deze verdieping en op zolder. Sinds december 2017 verhuren ze de bovenverdieping.

 

Torens

Bij mijn bezoek ten bate van dit artikel leidde Hans me honderduit vertellend rond in de villa en natuurlijk klommen we ook naar de nieuwe toren. Hans vertelde hierover dat hij al vanaf 2004 met het idee rondliep de torens op het huis te reconstrueren. De Bussumse architect Gerrit Priester maakte om niet een gedetailleerde bouwtekening van de grote toren en architect Fred Hofman leverde een tekening van de kleine toren. In 2019 ontmoette Hans de jonge restaurateur Rob de Jong, die onmiddellijk enthousiast was over het torentjesproject en zelfs enige verbeteringen in de ontwerpen voorstelde.

     
27 juni 2021: vier trompettisten blazen hoog van de toren
(foto: Bob Adwick)
 

Dankzij de inzet van Rob de Jong tezamen met enkele enthousiaste vaklieden en met behulp van crowdfunding en subsidies kwam de kleine toren in 2020 tot stand. In 2021 lukte het Hans op dezelfde manier de grote toren te laten vervaardigen. Op 13 april jongstleden hees een kraan het in de tuin geassembleerde torenhuisje op de gerenoveerde basis midden op het gebouw, op de plek waar in 1901 de oorspronkelijke toren stond. Op 27 juni bliezen vier trompettisten letterlijk hoog van de toren. Zij speelden door de geopende ramen van de toren ‘Fanfare for an Angel’ van J. Stephenson, als start van een concert van acht blazers in de achtertuin van de villa.

      
 
De Tindalvilla anno 2021 (foto: Hans Roelofsen)

Onder de aanwezigen waren burgemeester Han ter Heegde en wethouder Nico Schimmel. Deze laatste zwaaide Hans en Reina in zijn toespraak terecht veel lof toe voor het terugbrengen van de torens op de villa en voor de talrijke Tindalconcerten die zij in de afgelopen vierendertig jaar hebben georganiseerd. De Tindalvilla oogt nu weer net als in 1901, misschien zelfs mooier.

Bronnen

  • Gemeentearchief Bussum,
  • Archief Historische Kring Bussum,
  • Stadsarchief Amsterdam,
  • Stadsarchief Breda,
  • Gelders Archief,
  • diverse kranten
  • en informatie van Hans Roelofsen.

 

Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 2 (september 2021), pag 33-37

Monument in twee bedrijven: Burg. s’Jacoblaan 15-21 en Potgieterlaan 7-8

Nol Verhagen

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel
De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

 

      
 
Het complex van bovenaf gezien (Google Satellite)

Een van de opmerkelijkste monumenten in Bussum is het rijtje woonhuizen dat in een halve cirkel gekromd ligt rond een plantsoentje aan de Burg. s’Jacoblaan/ Potgieterlaan, tegenover de beroemde speelwei. Het opmerkelijke is dat het hier gaat om een ensemble van zeven woonhuizen, vier aan de linker- en drie aan de rechterkant van de Potgieterlaan.

Er zijn nog wel een paar van zulke complexen, zoals ze in de lijst van monumenten in Bussum worden genoemd, aan de Meck­lenburglaan/Stargardlaan, de Willemslaan, de J. Toebacklaan en de Beerensteinerlaan. Van deze complexen is dat aan de Burg. s’Jacoblaan het enige met de status van rijksmonument – de andere zijn allemaal gemeentemonumenten, wat overigens weinig verschil maakt. Alle monumenten zijn immers helemaal beschermd: de buiten- en binnenkant, de latere aanbouwen en uitbouwen – zo staat het op de website van de gemeente Gooise Meren.

Een gebouw of complex wordt als monument aangewezen op basis van een zogenoemde redengevende beschrijving. In dit geval is de ligging aan het halfronde plantsoen, tegenover het verdiepte grasveld, uitdrukkelijk in de beoordeling meegewogen.

 

Schijnbare symmetrie

Als je voor het complex staat, is de eerste indruk dat het om een symmetrisch geheel aan weerszijden van de Potgieterlaan gaat. Dat is niet toevallig, want architect Nicolaas Doornberg heeft met name de huizen die de twee reeksen afronden, erg op elkaar en laten lijken. Dat geldt zowel voor de twee tegenover elkaar gelegen huizen aan de Potgieterlaan als voor de twee huizen aan het linker- en rechtereinde van de reeks, die allebei een met hout betimmerde loggia op de eerste verdieping hebben.

 
   
     
De achterzijde van de huizen aan de Potgieterlaan
 

Wanneer je wat beter kijkt, zie je snel de verschillen. Zo bestaat het linkerrijtje uit vier huizen met twee onderdoorgangen, het rechterrijtje uit drie huizen zonder onderdoorgang.
Afgezien van de symmetrische indruk die het geheel maakt en afgezien van de architectonische eenheid, die onmiskenbaar is, zijn de zeven huizen allemaal verschillend. Ze variëren in woonoppervlak tussen de 205 en 355 m² en zijn allemaal verschillend gedetailleerd. Kijk maar eens naar de achtergevels van de twee huizen links en rechts van de Potgieterlaan. Alle huizen gaan schuil onder grote rieten kappen, die echter op verschillende niveaus eindigen.

 

Een verstoorde zichtlijn

Hoewel de twee groepen huizen een duidelijke eenheid vormen, zijn ze niet als één geheel gebouwd, en waarschijnlijk ook niet als één geheel ontworpen. Het rechterrijtje is gebouwd in 1924, in opdracht van G.M. Klemkerk, het linkerrijtje volgde in 1927, nu in opdracht van A. Roest. Van geen van beide opdrachtgevers is relevante informatie voorhanden. Toch kan het haast niet anders dan dat architect Nico Doornberg al in 1924, toen hij de eerste reeks ontwierp, een plan heeft gehad voor de tweede reeks. Het ensemble plooit zich immers zo fraai om de Potgieterlaan heen. De Potgieterlaan vormde destijds onderdeel van de zichtlijn die landschapsarchitect Tersteeg had opgenomen in het stedenbouwkundig ontwerp van het Brediuskwartier. Je kon vanaf de Brediusweg in het noorden en over ’t Mouwtje helemaal doorkijken tot de Huizerweg in het zuiden. Totdat een wethouder zichzelf toestemming gaf precies in die zichtlijn een foeilelijke bungalow aan de Da Costalaan te bouwen. Die zichtlijn reikte over het verdiepte grasveld heen, dat in de eerdergenoemde redengevende beschrijving wordt genoemd. Feitelijk is niet dat grasveld verdiept, maar is de grond onder de huizen van het Brediuskwartier verhoogd, nadat die eerst tijdens de ontzanding van het schootsveld van de Vesting Naarden was afgegraven (zie het artikel van Chris Leenders, ‘Zand voor het Vondel- en het Brediuskwartier, 1920-1923’, in Bussums Historisch Tijdschrift, jrg. 35, nr. 1, januari 2019).

    

 

Het linkerrijtje, met onderdoorgang
 

 

Nico Doornberg

Nico Doornberg is geen grote naam in de Nederlandse architectuurgeschiedenis, zoals zijn veel beroemdere collega Karel de Bazel, die net als hij in Bussum woonde en werkte. Op internet of zelfs bij Het Nieuwe Instituut (de opvolger van het Nederlands Architectuur Instituut) vind je weinig tot niets over hem. Dat komt waarschijnlijk doordat Doornberg vrijwel uitsluitend in Bussum en het Gooi heeft gewerkt.

     
 
De Vredekerk aan de Huizerweg 

Dat hij niettemin een voortreffelijk architect was, blijkt niet alleen uit het ensemble aan de Burg. s’Jacoblaan/Potgieterlaan, maar ook uit enkele andere gebouwen die hij in Bussum heeft gerealiseerd. Hij tekende ook voor de Vredekerk uit 1914 aan de Huizerweg, die aanvankelijk gewoon als ‘Kerk Huizerweg’ bekend stond, en voor de christelijke Julianaschool aan de Willem Kalfflaan uit 1929, die als gemeentelijk monument is aangewezen.

Doornberg (1887­1966) woonde op Nieuwe Hilversumseweg 51, totdat in 1944 zijn huis door de Duitsers in brand werd gestoken. Aan het uiterlijk van het ensemble aan de Burg. s’Jacoblaan/Potgieterlaan is weinig veranderd sinds 1924/1927. De huizen waren bestemd voor wat destijds de ‘gegoede middenklasse’ werd genoemd. De bouwstijl wordt aangeduid als expressionistisch. In de schilderkunst denk je dan aan schilders als Pablo Picasso of – in Nederland – aan Jan Sluijters, of zelfs aan Piet Mondriaan en Karel Appel, maar daar heeft het expressionisme in de architectuur weinig mee te maken. Bedoeld is hier een vrije, expressieve stijl van bouwen, die internationaal bekend staat als de Amsterdamse School.

     
   
 
Voor- en achterzijde van Burg.s’Jacoblaan 21
 

 

Een ‘ondiepe’ plattegrond

In de loop der tijd is aan de binnenkant van de huizen natuurlijk wel een en ander veranderd en gemoderniseerd. Wat precies is moeilijk na te gaan zonder de huidige plattegronden te vergelijken met de oorspronkelijke bouwtekeningen. Ik mocht kijken in het huis van Karin Burrij. Ze woont hier sinds 2013, na eerst enkele jaren aan de Keizer Ottostraat te hebben gewoond. Wat meteen opvalt, is dat de huizen een heel ‘ondiepe’ plattegrond hebben – maar een meter of 6/7. Dat wordt goedgemaakt doordat ze heel breed zijn, en in het geval van het huis van Karin doordat het linkerdeel van het huis als het ware dwars is geplaatst waardoor het zowel aan de voor- als aan de achterkant is uitgebouwd. Bovendien is de zolderverdieping helemaal als woonruimte te gebruiken doordat de kap zo hoog is. Het heeft er alle schijn van dat de woonkamer en de keuken ergens in de afgelopen honderd jaar van plaats verwisseld zijn.

     
 
Nog een origineel detail!

 

Verbouwen een uitdaging

Wat verder opvalt, zeker als je op zolder uit het raam kijkt, is hoe klein de percelen zijn waarop deze toch echt wel forse huizen zijn gebouwd. Vooral de achtertuintjes zijn eerder petieterig te noemen. Karin heeft haar huis in stijl laten opknappen, zodat bijvoorbeeld de keuken ondanks de modernisering een ouderwetse uitstraling heeft. Gelukkig was er al eerder dubbel glas geplaatst, maar toch blijft het isoleren van zo’n oud huis wel een uitdaging. Zeker als het een monument is, want dan mag je niet zomaar een raam vervangen, of zelfs maar de trap beter begaanbaar maken. Daarom is niet iedere bewoner blij en trots als zijn of haar woning op de monumentenlijst wordt geplaatst: vanaf dat moment staan huis en bewoner letterlijk onder toezicht. Karin prijst zich dan ook niet zozeer gelukkig vanwege de monumentale status van haar huis, maar vanwege de fantastische ligging in een prachtige groene buurt. Iets wat ook degenen die zich in 2000 over de monumentstatus van dit ensemble bogen al was opgevallen!

 

 Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 38, nummer 2 (september 2022), inhoudsopgave


 omslagBHTsept Kopie

  

 

Thema : Duurzaamheid

Open Monumentendag 2022

  

 

 

Colofon en Inhoud
(van de redactie), pag. 1

Duurzaanheid
(van de redactie), pag. 3

De renovatie van station Naarden-Bussum
auteur: Nol Verhagen, pag. 4-7

Ontsierende moderne toevoegingen aan monumenten
auteur: Eric Bor, Gijs Vorstman, pag. 8-11

Monument, modern en duurzaam –Graaf Wichmanlaan 30
auteur: Nol Verhagen , pag. 12-14

Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Erfgoed
auteur: Nol Verhagen, pag. 15-17

Huibert van Eijkenstraat – verduurzaming als bedreiging van historisch erfgoed
auteur: Christiaan Stam, pag. 18-23

Bensdorp in beeld
auteur: Guusje Hent, pag. 24-26

De collectie Runhaar 
auteur: Nol Verhagen, pag. 27-32

Vijfduizend ansichtkaarten 
auteur: Marja Klein , pag. 32-33

De witte woningen aan de Ceintuurbaan, de Irisstraat en de Goudenregenstraat 
auteur: Martin Rep, Chris Leenders, pag. 34-38

De grens van Bussum en Hilversum
auteur: Eric Bor, pag. 39-44

Bussum in boeken
auteur: Klaas Oosterom, pag. 45

De Brinklaan rechtgezet 
(van de redactie), pag. 46-47

 

Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 1 (april 2021), pag 1

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel
De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

 

Historische Kring Bussum
Opgericht 7 juni 1983
ISSN 1871-2266

Bussums Historisch Tijdschrift
Jaargang 37 nr. 1 – april 2021
Losse verkoop € 7,50
Uitgever: Historische Kring Bussum


Redactie: Eric Bor, Frank de Groot, Anneke van de Koppel, Nol Verhagen
Redactiesecretariaat: Inge Engelbarts, Lijsterlaan 313, 1403 AX Bussum. E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Medewerkers aan dit nummer: Eric Bor, Guusje Hent, Hans Jonker, Klaas Oosterom, Nol Verhagen
Foto’s en beeldmateriaal: aangeleverd door auteurs, diverse archieven, archief HKB; zie verder artikelen
Vormgeving: Anneke van de Koppel
Druk: Drukkerij Walden, Bussum

Documentatiecentrum
Adres: Stationsweg 3, 1404 AN Bussum Telefoon: 0648251281
Openingstijden: maandag, woensdag en donderdag van 10.30-12.00 uur; of op afspraak
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Website: www.historischekringbussum.nl
Facebook: www.facebook.com/HistorischeKringBussum/

Lidmaatschap & abonnement
De (minimum) contributie bedraagt € 15,00 per kalenderjaar. Voor verzending buiten Bussum, Naarden en de Hilversumse Meent wordt dit bedrag met € 7,50 verzendkosten verhoogd.
U kunt zich aanmelden als lid bij voorkeur per e-mail aan Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of telefonisch 0648251281.
Opzegging schriftelijk vóór 1 december.
Nieuwe leden ontvangen alle nummers van het tijdschrift van het lopende jaar.
Contributie en donaties: NL93 INGB 000 46 168 07
Losse nummers van het tijdschrift zijn voor € 7,50 verkrijgbaar bij het Documentatiecentrum en bij Boekhandel Los en Boekhandel Bruna te Bussum.

Advertenties
Voor informatie kunt u contact opnemen met de redactie, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of telefoon 035-6919221

     
 

13

Inhoud

Van de redactie, 3
De Amersfoortsestraatweg vanaf de Huizerweg in de 19de eeuw: vijf huizen, een hoenderpark en een ruïne, 4
De Godelindebuurt, 9
De Heilig Hartkerk: de kerk met de hoed, 13
What’s in a Name? Straatnamen in de Godelindebuurt, 18
Van uitspanning tot hotel-restaurant: herberg De Gooische Boer in trek bij jong en oud, 24
Jumbo. Klein industrieel erfgoed aan de Huizerweg, 29
Plan Gooioord, een nieuwe Bussumse forensenwijk uit het begin van de 20ste eeuw, 32
De geschiedenis van het Individueel Onderwijs in Bussum 40 Bussum in Boeken, 47

      
 

18

Auteursrecht voorbehouden. Gehele of gedeeltelijke overneming of reproductie van de inhoud van deze uitgave, op welke wijze dan ook, is zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteursrechthebbende verboden, behoudens beperkingen bij de wet gesteld. Secretariaat: Stationsweg 3, 1404 AN Bussum

     
Op het omslag: Luchtopname uit 1949 van de Godelindebuurt
 

De Vereniging
De Historische Kring Bussum stelt zich ten doel het bevorderen van de kennis van en de belangstelling voor de geschiedenis van Bussum en omgeving en zet zich in voor het belang en behoud van het cultureel en historisch erfgoed aldaar. Zij probeert dat doel te bereiken door een documentatiecentrum in stand te houden, een tijdschrift uit te geven en tentoonstellingen, lezingen en excursies te organiseren. De vereniging heeft een aantal werkgroepen die historisch materiaal verzamelen, bestuderen, publiceren en opnemen in de digitale database van de HKB. De Historische Kring Bussum is per 1 januari 2011 aangemerkt als ANBI (algemeen nut beogende instelling). Het fiscaal nummer is RSIN 8166.01.227.

 

 

Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 1 (april 2021), pag 3

De Godelindebuurt

De redactie

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel

Het moet in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw in Bussum en omgeving een gouden tijd zijn geweest voor architecten, aannemers en anderen die in de bouw hun brood verdienden. Een kleine 50 jaar eerder was het Gooi ontsloten door de aanleg van de spoorweg. Bussum had daar al van geprofiteerd door de komst van welgestelde stadslui naar het Spiegel. Maar vervolgens werd de verdere ontwikkeling van Bussum en meer nog die van Naarden geblokkeerd door de welbekende Kringenwet. De militaire functie van de vesting was al honderden jaren een sta-inde-weg voor Naarden. Maar vlak voor de aanleg van de spoorweg in 1874 werd dat probleem nog eens flink vergroot door de aanleg van het Offensief voor Naarden, waardoor ook een halve cirkel rond Bussum tot onbegaanbaar of in elk geval tot onbruikbaar terrein werd gedegradeerd. Dat gebied hoorde toen overigens nog bij Hilversum.

Naarden en Bussum zullen dus opgelucht adem hebben gehaald toen de Kringenwet in 1926 voor de Vesting Naarden buiten werking werd gesteld. Zoals u in het vorige nummer van het Bussums Historisch Tijdschrift al kon lezen, leidde dat in de jaren twintig en dertig tot een explosie van bouwactiviteiten in het gebied ten zuiden van de vesting. In Bussum werd in diezelfde periode het Brediuskwartier volgebouwd, zoals we in 2019 bij de viering van het eeuwfeest van het Bredius hebben gememoreerd.

Maar er werd in diezelfde tijd nog een wijk bijna letterlijk uit de grond gestampt, in het gebied tussen de Huizerweg en de wel geplande, maar nog niet gerealiseerde Ceintuurbaan. Het was echter een heel andere wijk dan de eerder genoemde, want het hart ervan werd gevormd door een paar honderd arbeiderswoningen. Dat was andere koek dan de villaparken die tot dan toe rond het oude boerendorp waren ontstaan. Hoe dat allemaal in zijn werk is gegaan leest u in deze aflevering van Bussums Historisch Tijdschrift.

Daarnaast schrijft Eric Bor over het oudste gebouw in het uiterste hoekje van dit gebied, de Gooische Boer, bijna net zo’n roemrucht etablissement als Jan Tabak, dat maar een goede kilometer verderop lag. Langs de spoorlijn van de Gooische Stoomtram lagen trouwens nog een paar pleisterplaatsen, waar we te zijner tijd misschien nog eens bij stil moeten staan.

Van heel andere orde is het laatste stukje industrieel erfgoed in de wijk, het restant van het Jumbofabriekje aan de Huizerweg, waar aan het begin van de vorige eeuw schoensmeer werd gemaakt. Hans Jonker legt uit waar u dat kunt vinden.

Niet precies in de wijk, maar wel er vlakbij, aan de overkant van de Huizerweg, staat de Indonschool, school voor INDividueel ONderwijs, en dus niet, zoals sommigen destijds dachten, voor kinderen uit voormalig Nederlands-Indië. De school bestaat dit jaar 70 jaar. Dat is wel een eerbetoon waard, niet alleen voor de school, maar misschien vooral voor twee mensen, die aan de wieg van de school hebben gestaan: de heer J. van Hummel en mejuffrouw E. Boon. Zij hebben het met grote inzet en nietaflatend enthousiasme opgenomen voor de kinderen die in het gewone lager onderwijs niet konden meekomen. Van Hummel schreef in 1990 onder het pseudoniem Gerben van Ginder een autobiografisch boekje Op weg naar het leven, dat we nergens kunnen vinden. Als een van u het in zijn of haar bezit heeft, zouden wij heel graag even contact met u willen hebben!

 

Actueel

Herdenkingssteen Toonkunst weer te zien.

Onze vereniging heeft allerlei bijzondere voorwerpen in bezit, ook heel zware gevallen zoals (gevel)stenen. Een mooie bestemming voor zulke geschenken is moeilijk te vinden, maar af en toe is het raak. De herdenkingssteen '75 jaar Toonkunst Bussum' heeft eindelijk een goede plek gekregen in het gerenoveerde Bensdorp-complex, vlakbij het restant van de oude fabrieksschoorsteen aan de Nieuwe Spiegelstraat. De steen heeft ooit gehangen in de oude muziekschool aan de 's Gravelandseweg.

Lees meer...

Actueel

Herdenking Burgermoord Naarden

Op 1 december 1572 werd Naarden ingenomen door het regeringsleger onder leiding van de Spaanse kapitein Julian Romero. Op donderdagavond 1 december 2022 – precies 450 jaar later – worden de gebeurtenissen herdacht in de Grote Kerk van Naarden. Drie bekende historici laten hun licht schijnen over de gebeurtenissen op 1 december 1572.  Lees hier meer over de herdenking: Herdenking Naardense burgermoord | 1572 Geboorte van Nederland.Je kunt je hier aanmelden: Evenementenkalender - Geboorte van Nederland 1572 (gooisemeren.nl).

Foto van de maand

December 2022

Op deze plek aan de Nwe ’s-Gravelandseweg 38 stond de villa Nieuwburg. Hierin werd op 24 april 1920 de lyceumafdeling gevestigd van de Luitgardeschool, een kostschool voor meisjes. In 1923 werden ook jongens toegelaten en ging de school het (Christelijk) Lyceum heetten. In 1925 en 1934 werd de villa uitgebreid met flinke aanbouwen. In 1955 werd de villa gesloopt, het hoofdgebouw gedeeltelijk vernieuwd en aanmerkelijk vergroot. De naam werd nu gewijzigd in Willem de Zwijger College. Het gebouw staat nu op de nominatie om gesloopt te worden en de school zal als Montessori Lyceum worden gevestigd in een nog te bouwen  schoolgebouw aan de Franse Kampweg.

HKB Nieuws

Jumbo-album nu online

Het Jumbo-geschiedenisalbum dat in januari dit jaar werd gepresenteerd staat met toestemming van de supermarkt nu op onze website. Het album beslaat tweehonderd jaar Bussumse geschiedenis geïllustreerd met 176 plaatjes. Met het oog op de grote belangstelling is een keer een ruilbeurs van plakplaatjes geweest in het Bussumse Jumbo-filiaal, en er was onlangs nog tijdens de Open Dag van onze vereniging gelegenheid om missende plaatjes te zoeken. Voor wie het album uiteindelijk toch niet vol heeft weten te plakken is dit goed nieuws. Het staat nu online en kan worden gedownload en desgewenst geprint. Ja heus, alle plaatjes staan er in ! Het boekwerkje is samengesteld door medewerkers van de Historische Kring Bussum. Zij stellen het bijzonder op prijs dat hun werk nu digitaal kan worden gepresenteerd. Klik HIER om het album te bekijken.

We hebben 91 gasten en geen leden online