Home
Open Menu

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 79-82


Bestaan er nog koetshuizen in het Spiegel?

Netty Langemeijer

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.
Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting.

Jazeker, maar de huizen worden niet meer bezet door een koets. Na onderzoek blijken er meer te zijn dan ik dacht. Zelfs voor een afstand één laan verder, vertelde indertijd de heer Moes mij, liet de familie vanaf de Breedelaan naar de Koningslaan de koets inspannen en voorrijden, want de dames met hun lange rokken wilden niet door de modder lopen, bovendien was een rijtuig een teken van stand. Men kon ook een rijtuig huren bij de stalhouderij op de Graaf Wichmanlaan, die nu verdwenen is en vroeger behoorde bij Hotel Nieuw Bussum (afgebroken), dat stond op de plaats waar nu het Oranjepark is. Om er in te komen beginnen we met een half koetshuis..

Graaf Florislaan 26 heeft achter in de tuin nog een half koetshuis met ruif, dat behoorde bij de vroegere villa op de Meerweg, het instituut Nova, nu Meerweg 28-40. De heer Mörzer Bruins heeft indertijd vastgesteld dat de reusachtige paardenkastanjeboom vóór het koetshuis ongeveer 250 jaar oud is. Het grote koetshuis, tevens koetsierswoning, hoorde bij de vroegere villa van Krasnapolsky, Villa Gabrielle, waar nu de school Stimulans ligt. Het is door de eigenaar versierd met geschilderde prachtige krullen.

Koningslaan 8 Uit 1899 stamt het koetshuis aan de kant van de Gudelalaan. Het had een plee voor de bedienden en een droogzolder.

Koningslaan 6 heeft een fraai koetshuis aan de kant van de Gudelalaan en komt al voor op de kaart van 1884. Het heeft mooie dakgolven en gebogen stalraampjes. De villa er tegenover Koningslaan 13 was het evenbeeld maar het koetshuis is daar verdwenen.

Koningslaan 4 Het achterste gedeelte van de villa Helma was vroeger volgens de verhalen het koetshuis dat hoorde bij de villa Gratia op no 2a.

Gudelalaan 1 ligt daar vlakbij en ook hier stalde men zijn rijtuig in het koetshuis naast het huis. Versierende elementen van de villa zien we in het koetshuis terug. Aan onze linkerhand hiertegenover:

Graaf Wichmanlaan 27 Rechts naast de villa Maria Hoeve bevindt zich nog duidelijk herkenbaar het oude koetshuis, nu garage.

Graaf Wichmanlaan 34a is een woonhuis waaraan men nog duidelijk ziet dat het een koetshuis is geweest, getuige het raam van de hooizolder en de geheel in tact gebleven inrijdeuren.

Koningin Emmalaan 11 nu woonhuis, was eigenlijk ook een koetshuis dat hoorde bij de villa op no 18 er tegenover. Vanwege de privacy woonde de koetsier dikwijls op enige afstand. Het is onherkenbaar verbouwd.

       
 
Meerweg 17, huis met koppen

Meerweg 17 heeft twee markante koetshuizen met mascarons (leeuwenkoppen). In 1898 stichtte de Bouwmaatschappij Nieuw Bussum een atelier, koetshuis met woning. Eigenaar was J.C. Loman.
In het atelier schilderde Thomas Cool in 1898 toen hij woonde op Klein Delta, gelegen aan de Graaf Wichmanlaan. Waarschijnlijk heeft het linkse koetshuis behoord bij de villa Berensberg op de Nieuwe 's Gravelandseweg (nu afgebroken) want er staat een beertje op, het is kunstig versierd met krullend stucwerk.
Dit linkse koetshuis is lange tijd toonzaal geweest voor herenhoeden en nu woning met atelier. In het rechtse koetshuis werden de paarden Wanda en Eva gestald, de kabouters (jonge meisjes padvinderij) hadden hier enige tijd hun onderkomen. Het is nu steeds aan verschillende firma's verhuurd.

Jammer dat er in Bussum nog geen enkel koetshuis op de monumentenlijst is geplaatst!!

Lindelaan 12 heeft achter het huis een verrassend koetshuis met daarin een duidelijke plaats tussen twee stenen muren waar het paard stond. De eigenaar vertelde me dat hij geen paard bezat maar dat de schimmel van sinterklaas er nog gelogeerd had. Het huisje is niet veel veranderd, de koetsier sliep op de vliering, "vide" zouden wij tegenwoordig zeggen.

Lindelaan 11 Het koetshuis van deze villa staat achter in deze tuin en is pas gerestaureerd. Het was koetsierswoning met een royale paardenstal. Het grappige in deze tuin zijn twee kleine wachthuisjes, waar volgens de overlevering de koetsiers konden wachten, later gebruikt als onderkomen voor de honden.

H.J. Schimmellaan 2 was vroeger een koetshuis met oranjerie, waar de potplanten in de winter bewaard werden. Gebouwd in 1901 en nu woonhuis, terwijl de grote ramen met ronde bogen de lijnen aangeven waar de inrijdeuren waren. Het hoorde bij de concert-villa Jorulo op de Nieuwe 's Gravelandseweg 21.

Meentweg 45 is een koetshuis met versierende muurankers, dat steeds weer voor andere doeleinden gebruikt is. Het behoorde vroeger bij de villa Acacia - nu 2 woonhuizen op de Nieuwe 's Gravelandseweg 29/31- die reeds voorkomt op de kaart van 1884. Het koetshuis wordt bij de stichting "stal" genoemd.

Koedijklaan 14 is nu een woonhuis, vroeger een koetsierswoning met koetshuis en hoorde toen bij een villa op de Koningslaan die nu afgebroken is, daar zijn nu de villa's op no 51a en 53. De saillante punten van een koetshuis zijn nog bewaard gebleven tot 1945: hooizolder en grote deuren. Op het dak een versierende makelaar en een luchtkoker om het broeien van het hooi tegen te gaan. Een houten dwarsbalk ondersteunt de dakrand.

       
 
Bredelaan 6

Bredelaan 6 was het koetshuis dat behoorde bij de villa Funiheim op de Koningslaan (nu afgebroken). Architect Bert Oostra heeft samen met Hans Wolsman dit koetshuis schitterend verbouwd tot een woning met behoud van karakteristieke elementen zoals de vorm van de inrijdeuren, de deur van de hooizolder met daarvoor een katrol.

       
Nieuwe. 's Gravelandseiveg 78
 

Nieuwe 's Gravelandseweg 78a Daar staat het koetshuis met de fraaie naam Dravershof dat behoorde bij de houten villa De Zanderij. Het is nu een eigen woonhuis.

Herenstraat 109 Hoek Eikenlaan De bewoners wisten het niet, maar ze zijn in het bezit van een koetshuis uit 1896 zoals we van vroegere bewoonsters hoorden.

Nieuwe Hilversumseweg 40 Dit heeft een koetshuis uit 1906, dat staat links aan de kant van de Gooibergstraat. Binnen bevindt zich nog een likbak (drinkbak) voor het paard en een open riool met oude keitjes wijst op de afvoer van de paardenbehoeften. De deurklink heeft kleine handjes. Via een klapluik werd het hooi van de zolder naar de stal getransporteerd.

Willemslaan 6 Reeds in 1896 werd hier een behoorlijk koetshuis gebouwd, nu kantoor. Het grote ronde raam aan de achterzijde is nog origineel.

Koningin Sophielaan 1b is blijven staan toen een villa op no l, het zogenaamde afrikaanse huis in 1960 gesloopt is. Het staat nu naast een nieuwer huis en geeft nog helemaal de indruk van een koetshuis. Als iemand nog een koetshuis weet in het Spiegel zou ik dat graag horen.

Is er iemand bij de historische kring die de koetshuizen aan de andere kant van het dorp kan beschrijven?

Tot slot over koetsen gesproken: een dezer dagen kwam ik het gezegde tegen "uit de koets vallen". Weet u wat dat betekent? Alle illusies verliezen of ontnuchterd worden!

 

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 75-76


De haven van Bussum

Arie Gouka

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.
Onderstaande illustraties zijn aanklikbaar voor een vergroting

        
 
Plan Landstraat noord 2000

De plannen die de gemeente Bussum momenteel ontwikkelt voor het terrein rond het gemeentehuis, het gebied Landstraat Noord, heeft bij menigeen het idee doen post vatten dat de haven weer terug komt in Bussum. Deze haven heeft een interessante geschiedenis waar ik, in vogelvlucht, iets over wil vertellen.

De eerste haven van Bussum dateert van omstreeks 1796 en was niet veel anders dan een rondlopende zanderijsloot. In het midden daarvan lag de Veerkamp ofwel het weiland van Simon Hendrik Veer. De afbeelding uit 1884 [ontbreekt bij het artikel] geeft deze situatie weer. Deze afbeelding is een detail van de kaart die toen is gemaakt door de Vereniging ter verfraaiing. Simon Hendrik Veer bewoonde de villa Delta die ook op deze kaart staat. De zandwinning was vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw een belangrijke inkomstenbron voor vele Bussumers en diende om de hoge gronden rond Naarden af te graven, zodat deze in geval van vijandelijkheden onder water gezet konden worden. In 1899 werd het stuk van de zanderijsloot vanaf de huidige Raadhuisstraat gedempt en werd het resterende weiland tot aan de Brediusweg uitgegraven. Aldus ontstond er een 'echte' haven tussen Landstraat, Brinklaan en huidige Raadhuisstraat en een grote kale vlakte vanaf de Raadhuisstraat tot aan de Havenstraat.

De afbeelding onder het artikel toont deze situatie op een foto uit 1924. Het graven van de haven en de aankoop van het weiland betekende een forse financiële aderlating voor de tamelijk arme gemeente terwijl er slechts geringe inkomsten tegenover stonden. Met de kale vlakte wilde het ook niet echt lukken. Uiteindelijk werd besloten om bij de Havenstraat maar een plantsoen aan te leggen en daaromheen kavels grond te verkopen voor woningbouw. Aldus ontstond het Wilhelminaplantsoen. Op het stuk dat leeg bleef bouwde men in 1921 een MULO-school.

       
De Koepelkerk met de haven op de achtergrond, 1924
 

In 1939 was de situatie al weer zo gewijzigd dat besloten werd de haven te dempen. Aldus ontstond er veertig jaar later wederom een kale vlakte en weer wilde het met de invulling niet echt lukken. Uiteindelijk bouwde men er in 1961 de werkvleugel van het huidige gemeentehuis, tien jaar later gevolgd door de huidige bestuursvleugel. De MULO school werd gesloopt in 1984 en daar staat nu een deel van Palladio.

De toename van het aantal auto's betekende de opheffing van het Wilhelminaplantsoen zodat hier en op het braakliggende stuk gedempte haven de auto geparkeerd kon worden. De combinatie van het parkeerterrein Brediusdam en de Landstraat bebouwing tussen Oud Bussummerweg en Brediusweg kan nauwelijks als passend bij het Bussumse dorpse tuindorpkarakter worden beschouwd. Daarom besloot B&W om een onderzoek te starten naar de mogelijkheden tot herinvulling van dit gebied en wel in twee varianten: met en zonder gemeentehuis. In beide varianten komt het element water weer terug, zoals de tweede afbeelding laat zien. Deze afbeelding maakt meteen duidelijk dat noch de haven van 1850, noch de haven van 1900 terug komt. Indien er al behoefte bestaat aan een historische vergelijking dan kan op zijn best beweerd worden dat er weer een deel van de oorspronkelijke zanderijsloot terugkomt, aangevuld met een zwaaikom zoals te vinden is in het Mouwtje. Wat er daarnaast hopelijk wordt gerealiseerd is een stedenbouwkundige invulling die beter past bij Bussum en dus langer bestand is tegen de tijdgeest.

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 74


Verhalen van Koos Ruijzendaal

(van de redactie)

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Ons lid de heer Koos Ruijzendaal heeft in het verleden diverse leuke verhalen in ons Contactblad geschreven. Deze verhalen staan sinds kort op internet, dus wilt u de verhalen nog eens nalezen of bent u geïnteresseerd in het geslacht Ruijzendaal, surf dan naar: http://members.chello.nl/j.ruijzendaal/verdeler.htm

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 74


Belangrijke data voor 2001 - noteer ze vast in uw agenda

(van de redactie)

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Woensdag 18 januari 2001 NIEUWJAARSBIJEENKOMST,
Donderdag 29 maart 2001 de JAARVERGADERING, na de pauze vertonen wij dia's uit eigen archief.
Woensdag 13 juni 2001 contactavond. Op deze avond vertelt de heer M. Haas wat er verder met de WATERTOREN gaat gebeuren.
Donderdag 18 oktober 2001 contactavond. Deze avond moeten wij nog invullen, maar wij hopen dit zo spoedig mogelijk te doen.

Alle avonden beginnen om 20.00 uur in ons informatie/documentatiecentrum aan de Huizerweg no. 54 te Bussum. De contactavonden zijn voor zowel leden als niet leden.
GRAAG TOT ZIENS!

Contactblad Historische Kring Bussum 16/3 (december 2000) pag. 74


Van de redactie

Klik hier voor de pdf-versie van dit artikel.

Vorig jaar om deze tijd vroegen wij ons af wat het jaar 2000 ons zou brengen. Inmiddels is dit bekend. Voor onze kring was het een goed jaar, het ledenaantal bleef ongeveer gelijk en meer mensen wisten ook ons documentatiecentrum te vinden. Ook ontving de kring weer veel nieuwe aanwinsten. Wij hopen dat ook 2001 een goed jaar wordt. Het bestuur is al druk doende om onze contactavonden in te vullen. U krijgt hierover begin januari een schrijven. We ontvingen vele positieve reacties op ons vorige nummer en hopen dat ook dit nieuwe nummer uw goedkeuring kan wegdragen.

Deze keer het beloofde artikel van Arie Gouka, Martin Heyne schrijft over de renbaan en Ina de Beer had een gesprek met de gebroeders Peters. Mevrouw Langemeijer vraagt zich af of er nog koetshuizen bestaan in het Spiegel en meneer Van Veen beschrijft zijn herinneringen aan Tanah Abang. Verder nog wat korte berichten, enfin genoeg leesplezier zou ik zo zeggen. Dan wil ik u namens het bestuur en de redactie hele fijne feestdagen toe wensen en blijf vooral schrijven. Onze plank is weer leeg en met mei willen we weer graag een boekje uitbrengen.

Actueel

Maand van de Geschiedenis

'Wat een ramp!' Van persoonlijke rampen tot catastrofes die de samenleving ontwrichten: rampen zijn van alle tijden. In een periode waarin pandemieën, oorlogen, bosbranden en overstromingen de kranten en talkshowtafels in hun greep houden staat de maand oktober 2022 in het teken van het thema 'Wat een ramp!'. Er wordt niet alleen stilgestaan bij de verwoestende kracht van rampen, er wordt ook een ode gebracht aan de veerkracht en weerbaarheid die een ramp in de mens kan opstuwen. Bekijk HIER een video-trailer over de Maand van de Geschiedenis, die eind oktober in het Rijksmuseum wordt afgesloten met de Nacht van de Geschiedenis. Op 8 oktober is er een Open Dag van Tussen Vecht en Eem Er is onder meer aandacht voor het bloedbad van Naarden in 1572.

Foto van de maand

September 2022

Naar aanleiding van de evenementen ter gelegenheid van de Open Monumentendag in het gerenoveerde Bensdorpcomplex, deze maand een foto van een onderdeel van het fabricageproces zoals dat aan  het begin van de vorige eeuw plaats vond in de Bensdorpfabriek. Misschien heeft een van onze lezers daar wel verhalen over gehoord van iemand die dat nog meegemaakt heeft. Vertel het ons:
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.l  Alvast hartelijk dank voor uw reactie. 

HKB Nieuws

Toegang documentatiecentrum 

Werklieden hebben de laatste hand gelegd aan de vervolmaking van de hellingbaan die toegang geeft tot het documentatiecentrum van de HKB. Er werden loodzware blokken neergelegd van Portugese steen, anderhalve ton per stuk.  Het ziet er mooi uit, maar er is een probleem ontstaan met de toegang naar de vloer van het DC. Die ligt nu een stuk lager!  Onvoorbereide bezoekers dreigen nu een beetje naar beneden te storten. Dit zal ongetwijfeld op een aanvaardbare manier worden opgelost. 
(foto's Jaap van Hassel)

Actueel

Vredesprijs en Vredeswandeling 2022

Vorige week zaterdag werd voor de zesde keer tijdens de internationale Vredesweek in Gooise Meren de Vredesprijs uitgereikt aan hen die een positieve bijdrage hebben geleverd aan het samenleven in de gemeente. Dit jaar ging de prijs naar De Groene Ruijter (De GRRU) en @altijdwerkplaats. De prijs wordt gesymboliseerd in een Vredesboom, die evenals vorig jaar werd geplant in de tuin van de Koptisch Orthodoxe Kerk van St. Verena aan de Ceintuurbaan in Bussum. Voorafgaand kon men deelnemen aan de vredeswandeling, die liep door Bussum-Zuid via het voormalige Bos van Bouvy (nu woonwijk), de vijver bij de Anthoniushof en de Verzetsliedenbuurt weer terug naar de Ceintuurbaan. Nol Verhagen, Klaas Oosterom en Margreet de Broekert, vrijwilligers bij de Historische Kring  gaven uitleg en toelichting over deze locaties.

We hebben 87 gasten en geen leden online