Home
Open Menu
Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 3 (december 2021), pag 38-41

Bussumers in het leger van Napoleon

 

Iny Hoogendijk

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel

De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

Op 5 mei 2021 vierden we in Nederland de bevrijding van de Duitse bezetting in 1945. In Frankrijk richtte men zich op een heel andere oorlog of eerder een persoon: het was 200 jaar geleden dat Napoleon Bonaparte stierf. Was het wel kies zijn overlijden te herdenken, omdat hij zoveel leed had aangericht in Europa?

 

bht37 3j01t     
Kaart van Europa in 1812
 

Dienen in het leger van Napoleon

In gesprekken in kleine kring hoor je soms zeggen dat een voorouder ook in het leger van Napoleon gediend heeft en al of niet is teruggekeerd. Sinds kort is het mogelijk na te gaan bij welke eenheid die militair was ingedeeld. De database van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) is daarbij een grote hulp. Voor nadere details verwijst het Instituut echter naar de Service Historique de la Défense in Vincennes/Parijs1, waar slechts een deel van de stamboeken is gescand; de rest moet nog volgen. Uit Bussum treffen we vijf jongemannen aan die in het leger van Napoleon hebben gediend.

 

 

Gijs van Breemen

 

bht37 3j02ct

 
Inschrijving van Gijsbert van Breemen in stamboek van 123ste RIL

De meeste soldaten dienden bij de linieregimenten, waarbij de soldaten zich opstelden in achterelkaar gelegen linies, om daarna linie voor linie vuur te geven. Gijsbert van Breemen was een van hen. Hij werd geboren in Bussum op 8 april 1782, althans volgens de militaire stamboeken, als zoon van Gerrit Gijsbertsz van Breemen en Emmetje Evers van Aken.
Gijsbert, dagloner van beroep, trad toe als remplaçant (vervanger) van een dienstplichtige van het jaar 1809, met de naam Gijsbert Jan Domme, woonachtig te Amsterdam.
Op 14 november 1811 kwam Gijsbert aan bij zijn eenheid, het 123de Regiment Infanterie van Linie. Vermoedelijk ontving hij in het depot in Saint-Omer (Sint-Omaars) in Noord-Frankrijk een uitrusting en voerde hij er zijn eerste exercities uit. Bij inschrijving ontving Gijsbert nummer 3394, maar hij werd al op 31 december 1811 weer overgeplaatst naar het 9de Regiment Artillerie te Voet. Dit regiment was o.a. actief in Rusland in 1812. Het is niet duidelijk waar Gijsbert precies is geweest, maar hij is in ieder geval teruggekeerd. In 1828 is hij een huwelijk aangegaan in Bussum, waar hij uiteindelijk ook in 1859 is overleden. Zijn laatst bekende beroep was kleerbleker.

  bht37 3j03t  
Uniformen van liniesoldaten
 

Klaas Gerrit Fokker

Gerrit Fokker en Jansje Hendriks hadden twee zonen die opgeroepen werden.
Klaas Gerrit Fokker, geboren in Bussum op 28 april 1789, was ingedeeld bij het 3de Cohort van de Nationale Garde met als standplaats Amsterdam, onder inschrijfnummer 111. Het was de bedoeling dat deze eenheid het Hollandse grondgebied zou beschermen. In februari 1813 werd het 3de Cohort echter overgeheveld naar de Grande Armée om mee ten strijde te trekken in Duitsland. Omdat de stamboeken van het 3de Cohort niet gedigitaliseerd zijn, kunnen we niet nagaan wanneer Klaas is toegetreden tot deze eenheid en evenmin wat hij gedaan heeft en wanneer hij de dienst heeft verlaten. Je mag aannemen dat hij tot de lichting van 1809 behoord heeft (het jaar waarin hij 20 jaar werd) en in 1811 opgeroepen is. Hij blijkt heelhuids teruggekeerd te zijn, want hij is in 1820 in Bussum getrouwd en hier ook overleden in 1849.

 

Hendrik Fokker

  bht37 3j04ct
 
Inschrijving van Hendrik Fokker in stamboek van 5de Regiment Tirailleurs van de Garde

Hendrik Fokker, geboren in Bussum op 20 mei 1792, diende onder inschrijfnum­mer 27825 bij het 5de Regiment Tirailleurs van de Garde. Hij was een dienstplichtige (conscrit) van het jaar 1812 en was nummer 67 op de conscriptielijst van het kanton Naarden.

bht37 3j05t  
5de Regiment Tirailleurs van de Garde
 

Op 26 april 1813 kwam hij in dienst bij het Dépôt Général des Conscrits de la Garde en werd twee dagen later ingedeeld als soldaat bij het 5de Regiment. Hij heeft de campagne van 1813 in Saksen meegemaakt. Na de zo rampzalig verlopen Russische Veldtocht in 1812 stelde Napoleon in januari 1813 een nieuw leger samen van ca. 400.000 man, merendeels bestaande uit rekruten uit het Franse Rijk, waartoe ook Holland hoorde. De slag bij Dresden was de eerste slag van de Najaarsveldtocht. Deze slag (26 en 27 augustus) werd nog door Napoleon gewonnen, maar Hendrik werd als vermist beschouwd vanaf 26 augustus 1813.

 

Henricus Vervat

       bht37 3j06ct

Henricus Vervat, geboren op 30 juli 1792 in Bussum als zoon van Antonius Vervat en Elisabeth Jansen Schalk, was een dienstplichtige die als nummer 10 op de conscriptielijst van het kanton Naarden stond. Het was een laag nummer, dus hij had een grote kans om opgeroepen te worden. Hij kwam op 11 augustus 1813 terecht bij de 24ste équipage de Haut-Bord: een infanterie-­eenheid die onder Napoleons marine viel. Een groot aantal soldaten van deze équipages werd op 16 oktober 1813 overgeplaatst naar het 86ste Regiment Infanterie van Linie, waarschijnlijk om de verliezen van die eenheid aan te vullen. Henricus diende er als soldaat bij het 1ste bataljon, 2de compagnie. In de slag bij Leipzig, die plaatsvond tussen 16 en 19 oktober 1813 en de ‘Volkerenslag’ werd genoemd, werd Napoleon verslagen en dwong men hem zich terug te trekken tot over de Rijn. In Mainz kwam Henricus op 26 oktober in het hospitaal terecht, waar heel veel militairen met tyfus en cholera lagen. Zijn naam werd op 25 maart 1814 administratief doorgehaald in de stamboeken, omdat hij al zo lang in het ziekenhuis lag. Zijn naam komt niet voor in de namenklapper op de Overlijdensakten van Nederlandse soldaten in Franse Krijgsdienst over de jaren 1792-18152. Waarschijnlijk is hij evenmin teruggekeerd.

bht37 3j07t  
Barre Russische winter 1812; schilder onbekend
 

Jacob Ruijer

Jacob Ruijer, ten slotte, is de laatste Bussumer die in de database van het NIMH te vinden is. Hij werd op 15 februari 1790 in Bussum geboren, als zoon van Jacobus Ruijer en Lamberta Boshuijsen. Ingelijfd bij het 37ste Regiment Lichte Infanterie ontving hij het inschrijfnummer 977. Een lichte infanterist, ook jager genoemd, moest zich snel kunnen verplaatsen en zijn uitrusting was daarom ook lichter dan de uitrusting van een gewone infanterist. Bij gebrek aan een scan ontbreken nadere gegevens over Jacob. Het 37ste Regiment werd op 7 februari 1812 opgericht uit reserve-compagnieën van andere regimenten. Het was in 1813 actief in Duitsland in de veldslagen bij Lutzen, Bautzen, Dresden, Kulm, Leipzig en Hanau. Vermoedelijk is Jacob vermist geraakt in een van de vele slagen die Napoleon gevoerd heeft.

 

Bronnen

  1. www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/
  2. Nationaal Archief in Den Haag

Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 3 (december 2021), pag 42-43

Families in Bussum – sinds 1874

 

Nico Guns

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel

De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

Op 1 december is het eerste deel verschenen van een uitgebreid sociaal­historisch boekwerk over families in Bussum, sinds 1874. Het eerste exemplaar is onlangs aangeboden aan burgemeester Ter Heegde van Gooise Meren.

 

Het gaat in dit boek over families die in Bussum woonden sinds het Gooise brink­dorp werd aangetikt en voorgoed veranderd door de aanleg van de Oosterspoorlijn en de opening van het station Naarden-Bussum. Voor die tijd was Bussum een onopvallend boerendorp dat alleen in relatie tot belege­ringen van de Vesting Naarden enkele malen als voetnoot vermelding in de vaderlandse geschiedenis verwierf. Het leven in Bussum – en dan nog grotendeels onder bestuur van Naarden – kabbelde op de rustieke zandgronden van generatie op generatie voort. Totdat de stoomfluit van de eerste trein vanuit Amsterdam de bonkige koppen deed opkijken. Bussum zou nooit meer hetzelfde zijn. Binnen drie decennia ‘overstroomden’ nieuwe Bussumers het dorpje en zorgden voor een totaal nieuwe dynamiek. Die nieuwe Bussumers kwamen overal vandaan en vertegenwoordigden alle lagen van de bevolking: rijke zakenlieden die een mooie villa lieten bouwen, timmerlieden en metselaars die daarvoor nodig waren, en werklieden van de gemeentereiniging die de boel schoon moesten houden. Kortom: er ontwikkelde zich aan het eind van de 19de en gedurende de 20ste eeuw een rijkgeschakeerd maatschappelijk leven, dat in veel publicaties over Bussum onderbelicht is gebleven omdat de erfgooiers nogal een groot deel van de historische belangstelling voor zich hebben opgeëist in de dorpsgeschiedschrijving.
Deze uitgave bevat een schat aan interessant beeldmateriaal dat in historisch kader wordt geplaatst.

Het eerste deel uit de serie omvat de geschie­denissen van veertien families die in Bussum woonden en werkten, de meesten sinds de komst van de trein, als nieuwe Bussumers. Aan elke familie is een rijk geïllustreerd hoofdstuk gewijd met de uitgebreide be­schrijving van het wel en wee in Bussum. Het historisch kader waarbinnen deze families functioneerden, wordt geschetst in een deel van het boek dat ‘Kleine historie van Bussum’ heet en waarin nader wordt ingegaan op specifieke historische aspecten van het leven in het Gooise brinkdorp, die voor een goed begrip van de familieomstandigheden van belang zijn. Daarbij wordt de schijnwerper onder meer gericht op het religieuze leven in het dorp, de ontwikkeling van het onderwijs, op nutsvoorzieningen zoals de gemeentelijke waterleiding, sportverenigingen en culturele manifestaties.

De families die in het eerste deel aan de orde komen, zijn onder andere de schoenmakersfamilie Van Eijden, de boerenfamilie Hilhorst, de tuindersfamilie Vrakking, de timmerfamilie Van Harmelen, de koster/ stofferingsfamilie Van der Linden, de wijnhandelfamilie De Veth, de bakkersfamilie De Sain. En veel Bussummers weten nog van de sportfamilie Erbé op de Elise Dammershof, de speelgoedwinkel Zonneveld aan de Landstraat, de villa’s van Dreesmann en Vroom aan de Brinklaan, de schoenmakerij van de gebroeders Guns op de Laarderweg, de smederij van Sloothaak aan de Landweg, en het gezin Pels van het Prinses Margriet­plantsoen, dat maar liefst drie hoogleraren voortbracht.

Dit is het eerste deel van een serie boeken die in de komende jaren zullen verschijnen over ‘Families in Bussum’. In voorbereiding zijn hoofdstukken over de families Banis, Bensdorp, Bernardt, Bouvy, Brouwer, De Graaf, Fokker, Haverkort, Krijnen, Mouissie, Ruizendaal, Schimmel, Van der Geest en Van Giessen. Wie nog over zulke oude foto’s beschikt, en ook over informatie om die oude afbeeldingen van een passend bijschrift en een kader te voorzien, en het interessant zou vinden om met dat materiaal in een van de volgende delen van dit boekwerk te worden opgenomen, kan gerust contact opnemen met de uitgeverij Gbooksinternational onder telefoonnummer 06 444 18 249.
Het boek, voorzien van een voorwoord door dr. Paul Schneiders, is verkrijgbaar bij alle boekhandels in Bussum en wijde omstreken, alsmede bij Bol.com.

 

bht37 3k01

 
Deel I van Families in Bussum – sinds 1874. Omvang 585 pagina’s, met ruim 1000 illustraties. Formaat 17 x 24 cm. Prijs € 34,50.   ISBN 978 9492 368 676

 

Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 37, nummer 3 (december 2021), pag 44-47

Bussum in boeken

 

Klaas Oosterom

Klik hier voor de PDF versie van dit artikel

De afbeeldingen zijn aanklikbaar voor vergroting

In deze rubriek bespreekt Klaas Oosterom eerder verschenen boeken die bij het thema van dit nummer passen. Dat is dit keer 'Bussum en de TV'. Met citaten uit de boeken die betrekking hebben op de periode dat de uitzendingen uit Bussum kwamen. De boeken zijn in het Documentatiecentrum van de Historische Kring Bussum in te zien en veelal op internet te koop.

 

bht37 3l01t     

 

 

Goeden avond, dames en heren! Close-ups en Long shots uit de televisiewereld,

zo luidt de ondertitel van dit boekje van Mies Bouman uit 1956. Laat ik u even meenemen naar ‘Vitus’, de tweede en grootste studio van de NTS, die u op drie minuten afstand van ‘Irene’ kunt vinden, niet door zijn imposant uiterlijk, maar door de doordringende walm van de tegenovergelegen patattenzaak.

 

 

 

 

 

bht37 3l02t

Bussum, bakermat van de Nederlandse televisie. Rondgang door het vroegere tv-dorp

Een nostalgische wandel- en/of fietsroute, in een boekje van 24 blz. dat in 2011 werd uitgegeven door de Historische Kring Bussum.
Op 2 oktober 1951 waren zo’n 200 overheids- en omroepbonzen bijeen in De Rozenboom. Hier stonden 12 televisietoestellen. Aan het eind van de avond werd getoast op het succes van de eerste tv-uitzending.
De route is zeer recent geactualiseerd, zie voor meer informatie elders in dit nummer.
Een 2de herziene druk in kleur van dit boekje is momenteel in voorbereiding.

 

bht37 3l03t   

 

 

Bussum en de televisie. De geschiedenis van de beginjaren van de televisie in Nederland en wat dit betekende voor Bussum

Een uitgave uit 2008 van de Historische Kring Bussum met 24 artikelen. Uit het artikel van Chris Leenders over de spoorwegovergang bij de Gooiberglaan:
Als stukjes film voor het Journaal te laat waren aangeleverd, kwam men soms voor dichte spoorbomen te staan als men het naar uitzendstudio aan de andere kant wilde brengen. Het verhaal gaat dat de filmcutter van dienst het filmblik dan over de spoorbomen slingerde, waar de portier van Studio Vitus dat blik opving.
Dit boekje is nog te koop bij de HKB.

 

 

bht37 3l04t   

 

 

Televisie. Beginjaren van een nieuw beroep

Geschreven door Leo Akkermans en in 2003 uitgegeven door Boom in Amsterdam.
Een televisieontvanger kostte 700 gulden. In 1952 werd de prijs verlaagd tot 495 gulden, doordat de weeldebelasting omlaag ging en Philips zelf de prijs nog eens met 12% verlaagde. Er moest ook een antenne worden aangeschaft. In 1952 hadden 500 gezinnen een tv-toestel thuis. Begin 1953 werd het aantal op 1100 toestellen geschat. De verkoop viel tegen. Philips moest een verkorte werkweek instellen.

 

 

 

 

 

 

bht37 3l05t

 

25 jaar televisie en voor straks welterusten

Een vrolijk overzicht, geschreven door Henk van Gelder. In 1976 uitgegeven door CentriPress Bussum.
2 oktober 1951: Guur weer was het. Een heel verschil met de tropische lampenhitte in het benauwde Irene-gebouwtje in Bussum, waar een klein groepje pioniers voor het eerst de magische kunsten aan het volk zou vertonen.

 

bht37 3l06t  

 

 

 

Hallo Hier Hilversum! Driekwart eeuw radio en televisie

Van de hand van Huub Wijfjes en uitgegeven in 1985 door Fibula-Van Dishoeck in Weesp. Over de eerste tv-uitzendingen uit Bussum schrijft hij:
Taboe zijn: colaflesjes, kruisbeelden, bieraffiches, herkenbare sigarettendoosjes, bestaande kranten en decolletés dieper dan de aanzet van het kuiltje. Ze werden schadelijk geacht voor de volksgezondheid of uitgelegd als gratis reclame.

 

bht37 3l07t

 

 

 

Voor mijn vuist weg

Anekdotes van Willem Duys over zijn populaire tv-programma in de jaren zestig vanuit Concordia. Met anekdotes, kijkjes-in-de-keuken, de mislukkingen en de dolle momenten. Ruim 170 foto’s. Uitgegeven in 1970 door Teleboek in Bussum.
De zanger Adamo bracht zijn broertjes en zusjes mee en lanceerde een nieuw lied Vous permettez, Monsieur. Mogen de kleintjes meedoen? En ja hoor, daar gingen de mondjes wagenwijd open. Iedere lettergreep kreeg het volle pond uit volle borst.

 

bht37 3l08t  

 

 

Ons kent Ons

De types van Van Kooten en De Bie, gefotografeerd door Roel Bazen. Keuze uit de typetjes die tussen 1980 en 1993 in de VPRO-televisieprogramma’s zijn gespeeld. De meeste opnames zijn in Bussum of Naarden opgenomen. Carla en Frank van Putten:
Toen ik voor het laatst zo met je vader zwierde, toen zat jij al warmpjes in mamma’s buik, Frank. Ja, dat weet ik, moeder, want daar ben ik voor behandeld.

 

 

bht37 3l09t

 

 

Met Alva’s bril naar de T.V.

Jeugdboek van uitgeverij Callenbach uit 1965, geschreven door Wim Wijnands. Een schoolklas gaat naar een tv-opname:
Kijk, Ank, dat witte kerkje daarginds, vind je dàt mooi?’ Nou, daar had Ank niets op aan te merken. ‘Maar dat ís helemaal geen kerk; dat is nu studio Irene, waar we moeten zijn’, zei meneer Van Balen. ‘Toch lijkt het precies een kerk’, zei Truus. ‘Het was vroeger een kerk geweest, dat kan je duidelijk zien’, legde meneer Van Balen uit.

 Bussums Historisch Tijdschrift, jaargang 38, nummer 3 (december 2022), inhoudsopgave


 

  

 

 

Thema : Gas, water, licht

  

 

 

Colofon en Inhoud
(van de redactie), pag. 1

Gas, water, licht
(van de redactie), pag. 3

Van lichtgas naar aardgas in Bussum
auteur: Eric Bor, pag. 4-9

Water
auteur: Nol Verhagen, pag. 10-15

Licht – Begin en einde van het Gemeentelijk Electriciteitsbedrijf
auteur: Nol Verhagen , pag. 16-21

De Hollandsche Electriciteits Maatschappij-centrale aan de Prins Willem van Oranjelaan
auteur: Nol Verhagen, pag. 22-25

Gemeentereiniging in Bussum
auteur: Chris Leenders, pag. 26-31

50 jaar firma Steenman in Naarden en Bussum 
auteur: Eric Bor, pag. 32-37

Uit het fotoalbum van Dirk Tersteeg 
auteur: Eric Bor, pag. 38-47

 

Bussums Historisch Tijdschrift 22/1 (juli 2006) omslag pag iii


Colofon

De pdf / tekst van deze pagina wordt later nog toegevoegd.

Actueel

Herdenkingssteen Toonkunst weer te zien.

Onze vereniging heeft allerlei bijzondere voorwerpen in bezit, ook heel zware gevallen zoals (gevel)stenen. Een mooie bestemming voor zulke geschenken is moeilijk te vinden, maar af en toe is het raak. De herdenkingssteen '75 jaar Toonkunst Bussum' heeft eindelijk een goede plek gekregen in het gerenoveerde Bensdorp-complex, vlakbij het restant van de oude fabrieksschoorsteen aan de Nieuwe Spiegelstraat. De steen heeft ooit gehangen in de oude muziekschool aan de 's Gravelandseweg.

Lees meer...

Actueel

Herdenking Burgermoord Naarden

Op 1 december 1572 werd Naarden ingenomen door het regeringsleger onder leiding van de Spaanse kapitein Julian Romero. Op donderdagavond 1 december 2022 – precies 450 jaar later – worden de gebeurtenissen herdacht in de Grote Kerk van Naarden. Drie bekende historici laten hun licht schijnen over de gebeurtenissen op 1 december 1572.  Lees hier meer over de herdenking: Herdenking Naardense burgermoord | 1572 Geboorte van Nederland.Je kunt je hier aanmelden: Evenementenkalender - Geboorte van Nederland 1572 (gooisemeren.nl).

Foto van de maand

December 2022

Op deze plek aan de Nwe ’s-Gravelandseweg 38 stond de villa Nieuwburg. Hierin werd op 24 april 1920 de lyceumafdeling gevestigd van de Luitgardeschool, een kostschool voor meisjes. In 1923 werden ook jongens toegelaten en ging de school het (Christelijk) Lyceum heetten. In 1925 en 1934 werd de villa uitgebreid met flinke aanbouwen. In 1955 werd de villa gesloopt, het hoofdgebouw gedeeltelijk vernieuwd en aanmerkelijk vergroot. De naam werd nu gewijzigd in Willem de Zwijger College. Het gebouw staat nu op de nominatie om gesloopt te worden en de school zal als Montessori Lyceum worden gevestigd in een nog te bouwen  schoolgebouw aan de Franse Kampweg.

HKB Nieuws

Jumbo-album nu online

Het Jumbo-geschiedenisalbum dat in januari dit jaar werd gepresenteerd staat met toestemming van de supermarkt nu op onze website. Het album beslaat tweehonderd jaar Bussumse geschiedenis geïllustreerd met 176 plaatjes. Met het oog op de grote belangstelling is een keer een ruilbeurs van plakplaatjes geweest in het Bussumse Jumbo-filiaal, en er was onlangs nog tijdens de Open Dag van onze vereniging gelegenheid om missende plaatjes te zoeken. Voor wie het album uiteindelijk toch niet vol heeft weten te plakken is dit goed nieuws. Het staat nu online en kan worden gedownload en desgewenst geprint. Ja heus, alle plaatjes staan er in ! Het boekwerkje is samengesteld door medewerkers van de Historische Kring Bussum. Zij stellen het bijzonder op prijs dat hun werk nu digitaal kan worden gepresenteerd. Klik HIER om het album te bekijken.

We hebben 108 gasten en geen leden online